Raspad Jugoslavije i stvaranje novog svjetskog poretka

Radenko ScekicRaspad komunističkih sistema i nestanak bipolarizma u međunarodnim odnosima – neka su od presudnih globalnih dešavanja početkom poslednje decenije XX vijeka. Kolaps, ekonomsko - političkih sistema komunističkih zemalja, imao je za posledicu, da ova društva upadnu u stanje potpune društvene i vrijednosne konfuzije. Kontinuitet nacionalnih pitanja i zamrznutih konflikata u Jugoistočnoj Evropi, ponovo je došao do izražaja - zbog istorijskog nasleđa, koje je na ovom prostoru stvorilo brojne etničke i vjerske mješavine. Izgrađujući svoj prestiž u zemljama trećeg svijeta putem ideje nesvrstanosti – SFRJ je postala žrtva, kako promjene konstelacije snaga i nestanka bipolarizma, tako, i narastanja decenijama potiskivanih domaćih nacionalizama potpomaganih i određenim spoljnim faktorima i interesima.

Rušenje Berlinskog zida dogodilo se 9. novembra 1989. godine, u oktobru 1990. godine došlo je do ujedinjenja Zapadne i Istočne Njemačke, Varšavski pakt je zvanično raspušten jula 1991. (političko savjetodavni odbor Varšavskog ugovora 25. januara 1991. godine jednoglasno je donio odluku o svojem raspuštanju), a Sovjetski Savez se raspao u decembru 1991. (proces dezintegracije SSSR–a okončan je 8. decembra 1991. na sastanku Rusije, Bjelorusije i Ukrajine u Minsku, na kome je stvorena Zajednica nezavisnih država, koja je eleminisala još uvijek  formalno postojeći SSSR).

Voren Cimerman, poslednji ambasador SAD u SFRJ  upitan zbog čega su reforme uspjele u ostalim ex-komunističkim zemljama nakon 1989. dok su u Jugoslaviji propale odgovorio je: „da su te državi imale mnogo snažnije centralne vlade, Jugoslavija nije“. I zaista, nakon Ustava iz 1974. godine većina republika se borila za etatizam i što veći stepen nezavisnosti na uštrb centralne vlasti. SFRJ je bila zemlja sa izraženim problemom državnosti, koji je pored ostalog bio baziran na teritorijalnom federalizmu i ustavu koji je davao velike mogućnosti blokade od strane ne samo republika, već i pokrajina, a vrlo male mogućnosti za preovladavanje te blokade i svojevrsne pat-pozicije do koje je često dolazilo.  U vrijeme razvoja real-socijalizma, važila je politika „bratstva i jedinstva“, kojim se željela postići integracija i homogenost države. Sama činjenica da je ova parola imala veliki značaj i konstantno apostrofirana u javnosti, ukazivala je - na postojanje svijesti da nacionalno pitanje u Jugoslaviji nije do kraja riješeno, odnosno, da je samo „zamrznuto“ i da je zajedništvo ipak krhko, prividno i vještački održavano.

Monopolarizam koji se stvarao kroz ideju Novog svjetskog poretka, SAD kao jedine preostale globalne supersile i ujedinjenje Njemačke kao ekonomske sile (koja je težila da ekonomsku nadmoć u Evropi potkrijepi i političkim uticajem i ambicijama nakon ujedinjenja) - nametali su nova pravila igre u međunarodnim odnosima. U takvim novim okolnostima, izuzetno složena tvorevina kakva je bila Jugoslavija, decenijama održavana na ideji bratstva i jedinstva, čije su stubove i zaštitnike predstavljali JNA i SK - nije mogla biti pošteđena talasa turbulentnih dešavanja koji su zahvatili dotadašnje zemlje istočnog lagera. Tako je geopolitička važnost Jugoslavije drastično smanjena, sa globalne na regionalnu, a pažnja Zapada se selila na druge ex-komunističke države.

U knjizi „Dokumenti CIA o Jugoslaviji 1948 -1983“ između ostalog stoji i sledeće: „Problemi koje jugoslovenske vođe imaju u rješavanju ekonomskih problema zemlje i sa albanskim manjinskim pitanjem odražavaju činjenicu da se Jugoslavija kreće ka labavoj konfederaciji osam republičkih i pokrajinskih centara moći... Titova stara garda se takođe suočava sa generacijskim jazom. Mladi, bolje obrazovani članovi partije ogorčeni su zbog njihove produžene dominacije, tzv. Horizontalnu rotaciju, odnosno praksu da stariji rukovodioci beskonačno prelijeću između republičkih i saveznih pozicija .

Jugoslavija je decenijama nudila mir i stabilnost u okviru svojih granica, te stabilizirajući uticaj na svoje susjede. Održavajući dobre odnose i sa Moskvom i sa Vašingtonom, koristila je značajan pristup kreditnim linijama međunarodnih finansijskih institucija, čime je podignut društveni standard stanovništva - daleko iznad standarda ostalih komunističkih država. Sve dok je trajao period Hladnog rata, Jugoslavija je bila mezimac Zapada. Novi američki ambasador Cimerman je 1989. donio sledeću poruku: „Jugoslavija nema raniji geopolitički značaj“. Procjene CIE i Nacionalne obavještajne zajednice SAD od oktobra 1990. govorile su o skorom raspadu zemlje.

Dva glavna tumačenja balkanskog konflikta preovladala su na Zapadu, oba sa značajnim političkim implikacijama. Prvo tumačenje sukob vidi kao arhaičan ili anahron: »povratak pradavnih mržnji«, područje “prezasićeno istorijom”. Drugo, nasuprot prvom, objašnjava ovaj sukob kao dio zakašnjelog procesa izgradnje nacionalnih država, kao (jedan) neizbježan, mada često neprijatan stadijum na istočnoevropskom putu u »moderno doba«.  Za vrijeme građanskog rata na prostoru nekadašnje Jugoslavije, odgovor Evrope bio je preslab i inertan. Prvo je pokušano očuvati Jugoslaviju, ali se, sve do poslednjeg trenutka, oslonilo samo na prijetnje političkim štapom i na ekonomske šargarepe. Naime, krajem maja 1991. Žak Delor, tadašnji predsjednik Evropske komisije došao je u Jugoslaviju da, bi pored monetarne i carinske unije, ponudio političku i finansijsku podršku planu tadašnjeg premijera Ante Markovića  o »Jugoslovenskom Mastrihtu«, ali nažalost, te ponude nisu imale efekta na glavne protagoniste sukoba.

Naime, radilo se o sumi od oko 5,5 milijardi američkih dolara pomoći od strane EZ kao i od obećanja da će Jugoslavija postati prva zemlja koja će se pridružiti EZ (EU) ukoliko lideri republika postignu sporazum, spriječe raspad zemlje i sukobe. U intervuu koji je Kiro Gligorov dao italijanskom listu Corriere della sera 1997. godine, opisana je reakcija predsjednika Srbije i Hrvatske na te predloge „S. Milošević i F. Tuđman su pobješnjeli – „Ne možete nas kupiti obećanjima. Ne trebamo vaš novac! – rekli su, navodi K Gligorov. „Prvo se javio F. Tuđman rekavši da ga ne zanimaju nikakve milijarde niti EZ te da mu je osnovni cilj obnova Hrvatske države. Milošević je pojasnio da će Jugoslavija biti moderna i čvrsta federacija – ili je neće biti. Vlada Ante Markovića je uspjela zaustaviti inflaciju i povećati zarade. Inflacija je smanjena sa 56% mjesečno u decembru 1989. godine, na 2,4% u martu 1990. Devizne rezerve su povećane u istom periodu sa 5,4 na 8,5 milijardi američkih dolara. Zarade zaposlenih su bile tako visoke, da ni do danas u većini republika nisu dostignute ni nakon dvije decenije (osim u Sloveniji i Hrvatskoj)

Nakon neuspjeha Džejmsa Bejkera, američkog državnog sekretara u junu 1991. i neispjelog  involviranja  u jugoslovensku krizu, SAD su prepustile da Evropljani preuzmu slučaj Jugoslavija i sami pokušaju riješiti problem u svome dvorištu, ali bez rezultata. Američke vojne i političke akcije su okončali rat i praktično zasjenili pristupe EU i UN za rješavanje krize i od 1995. obnovili i ponovo uspostavi prevlast američke politike u ovom regionu. Rat u vrijeme mira predsjednik Klinton je znao da malo Amerikanaca mari za bilo koju stranu u sukobima u bivšoj Jugoslaviji, i da je balkanska politika bila ili isuviše daleka ili komplikovana da bi se razumjela. Ali kriza spoljne politike koja je otkrila da je predsjednik SAD ili pasivan ili politički impotentan i neangažovan na spoljnom planu – bila je sasvim druga stvar, potencijalno razarajuća.Predsjednik Klinton je pred kraj svoga prvog mandata nastojao da događaji u Bosni i njihova percepcija u javnom mnenju, indukovana medijima, ne ugroze njegove izglede na predstojećim predsjedničkim izborima. Te je stoga, preko svoga izaslanika Ričarda Holbruka nastojao da do rješenja dođe prije nastupajuće izborne 1996. godine. Tako je došlo do Dejtonskog sporazuma.

Prof. dr Radenko Šćekić

Sjutra: Novi milenijum i naziranje monopololarizma u međunarodnim odnosima

 

eSpona OTV EU

Proslava 30 godina plava

Društvo

Objavljeno: 08/08/2018
formira-se-vojna-jedinica-koja-ce-biti-smjestena-u-andrijeviciJedinica Vojske Crne Gore, koja će brojati 150 pripadnika, biće stacionirana u Andrijevici. Ta vojna jedinica biće po standardima koje propisuje NATO, prenio je ...
eSpona
Objavljeno: 07/08/2018
petnjica-skolski-objekat-na-meti-vandalaFiskulturna sala Osnovne škole “Mahmut Adrović” u Petnjici, u noći između nedjelje i ponedjeljka bila je na meti vandala. To je drugi put da, za sada, nepoznati ...
eSpona
Objavljeno: 07/08/2018
pljevlja-privode-se-kraju-radovi-na-izgadnji-fontaneNastavak radova na davno započetoj izgradnji gradske fontane ma Trgu 13. jul u Pljevljima odvija se planiranom dinamikom. Radovi su nastavljeni 14. juna, rok za ...
eSpona
Objavljeno: 06/08/2018
vucetic-laziranim-ujedima-gradani-ostetili-opstinu-berane-za-34-000-euraDirektor Komunalnog preduzeća “Berane“, Savo Vučetić izrazio je sumnju da su zbog prevara i lažiranih ujeda pasa Komunalno preduzeće i Opština Berane prošle godine ...
eSpona
Objavljeno: 05/08/2018
siska-ponovo-postaje-mjesto-okupljanjaBjelasica, planinska ljepotica u beranskom ataru, sastavljena je od više vrhova i visoravni, a jedan od tih predjela je i Šiška, u samom njenom jezgru. Na tom ...
eSpona
Objavljeno: 04/08/2018
odrzan-omaz-radulu-vesovicuMultimedijalna sala Srednje medicinske škole “Dr Branko Zogović” juče je bila ispunjena poštovaocima djela profesora Radula Vešovića u čiji je spomen održan omaž, ...
eSpona
Objavljeno: 03/08/2018
bijelo-polje-za-renoviranje-fiskuluturne-sale-170-hiljada-euraMinistar prosvjete Damir Šehović, ministar sporta Nikola Janović i Petar Smolović - predsjednik Opštine Bijelo Polje, potpisali su Memorandum o saradnji na ...
eSpona
Objavljeno: 02/08/2018
kolasin-velikom-plesnom-zurkom-zapoceo-tango-karnevalViše stotina plesača iz cijelog svijeta plesalo je i ove godine na kolašinskom Trgu borca uz kompozicije argentinskog tanga. Pored plesača i gostiju, u karnevalskoj ...
eSpona
Objavljeno: 01/08/2018
koncert-aca-pejovica-u-glavnoj-beranskoj-uliciPovodom  današnjeg koncerta Aca Pejovića koji organizuju Sava osiguranje, Turistička organizacija i Opština Berane saopštenjem se oglasio Biro za odnose ...
eSpona
Objavljeno: 31/07/2018
celnici-opstine-tivat-razgovarali-o-razvojnim-planovima-adriatic-marinas-aPovodom budućih planova razvoja Porto Montenegra predstavnici i razgovara sa predstavnicima „Adriatic marinas“ saopštenjem za javnost se oglasila Služba za ...
eSpona
Objavljeno: 30/07/2018
petnjica-u-toku-sanacija-stete-od-nevremenaAngažovana mehanizacija na sanaciji šteta nastalih kao posljedica nevremena na putnim pravcima na teritoriji petnjičke opštine u punom je pogonu. Štete su nastale u ...
eSpona
Objavljeno: 30/07/2018
gusinje-za-sportske-terene-osnovne-skole-300-000-euraRaspisan je tender za izbor izvođača radova za izgradnju sportskog igrališta za osnovnu školu “Džafer Nikočević” u Gusinju, čija je procijenjena vrijednost 300.000 ...
eSpona
Objavljeno: 30/07/2018
nvu-beranda-omaz-radulu-vesovicu-zakazan-za-petakOmaž profesoru Radulu Vešoviću - osnivaču brojnih sportskih kolektiva u Beranama, treneru KK “Ivangrad” koji je, pod njegovim vođstvom, kao prvi crnogorski ...
eSpona
Objavljeno: 27/07/2018
ministar-simovic-boravio-u-radnoj-posjeti-beranamaPolitičke razlike nijesu i neće biti prepreka za realizaciju projekata za razvoj opštine Berane i dobro svih građana te opštine, ocijenio je Milutin Simović - ...
eSpona
Objavljeno: 26/07/2018
nvu-beranda-priprema-omaz-radulu-vesovicuUsljed nemarnosti, propusta i nezainteresovanosti onih koji su trebali i morali da pokušaju da mu pomognu dok je bio živ, a potom i da se sjete da, organizovanjem ...
eSpona
Objavljeno: 25/07/2018
mojkovac-bolji-uslovi-za-dakeLZa učenike i nastavnike Osnovne škole "Aleksa Bećo Đilas" i Srednje mješovite škole "Vuksan Đukić" u Mojkovcu, početkom nove školske godine biće obezbijeđeni bolji ...
eSpona
Objavljeno: 21/07/2018
obiljezen-dan-opstine-beraneOdržana svečana sjednica Skupštine opštine, svečano otvaranje nove sportske dvorane i večernji koncert Bobana Rajovića, glavna su obilježja svečanosti ...
eSpona
Objavljeno: 20/07/2018
sjutra-se-odrzava-svecana-sjednica-so-beraneSvečana sjednica Skupštine opštine Berane održaće se sjutra, 21. jula, u sali Cenhtra za kulturu, sa početkom u 11 časova. Sjednica će se održati povodom ...
eSpona
Objavljeno: 20/07/2018
oko-80-odsto-morskog-otpada-nastaje-na-kopnuMorski otpad je jedan od najvećih ekoloških izazova današnjice, a to pitanje posebno je važno u zemljama koje se oslanjanju se na turizam kao razvojnu granu, kakva ...
eSpona
Objavljeno: 18/07/2018
petnjica-nevrijeme-ugrozilo-privatna-gazdinstva-i-putnu-infrastrukturuNevrijeme  koje je prije dva dana zahvatilo dio opštine Petnjica, nanoseći materijalnu štetu na objektima, poljoprivrednim gazdinstvima i usjevima brojnim ...
eSpona
Objavljeno: 18/07/2018
pljevlja-vukovicev-posao-kosta-pljevljake-jos-76-000-euraSutkinja Osnovnog suda u Pljevljima Radinka Gačević odbila je prigovor Opštine na rješenje o izvršenju, pa će lokalni budžet biti olakšan za oko 76.000 eura po ...
eSpona
Objavljeno: 17/07/2018
u-mojkovcu-pocinju-dani-evropskog-filmaU okviru manifestacije Mojkovačko kulturno ljeto, a u saradnji sa EU info centrom i Crnogorskom kinotekom, Centar  za kulturu “Nenad Rakočević“ Mojkovac ...
eSpona
Objavljeno: 16/07/2018
rozaje-gradani-dobili-na-poklon-sebiljPo uzoru na Sarajevo, Beograd i Novi Pazar, centar Rožaja dobio je sebilj – fontanu specifičnog oblika. Tako je Rožaje dobilo novi simbol grada, a gradski trg ...
eSpona
Objavljeno: 15/07/2018
dokic-i-kastratovic-dobitnici-nagrade-21-julDragoslavka Đokić - prosvjetna radnica u penziji, i Dragoljub Kastratović dobitnici su Nagrade „21. jul“ za 2018. godinu, odlučio je juče 13-to člani Žiri. Za ...
eSpona
Objavljeno: 14/07/2018
tri-novinara-nagradena-za-najbolju-reportazu-o-procesu-euNovinari Prve televizije, Radio i Televizije Crne Gore i Televizije Vijesti Jelena Gardović, Darko Bulatović i Danijela Lasica, dobitnici su nagrada za ...
eSpona
Objavljeno: 12/07/2018
neradni-dani-petak-i-subotaPovodom 13. jula, Dana Državnosti Crne Gore, neradni dani su petak i subota, saopšteno je iz Ministarstva rada i socijalnog staranja. Podsjetimo, na osnovu ...
eSpona
Objavljeno: 12/07/2018
oo-sd-berane-cestitao-13-julPovodom državnog praznika, 13. Jula, OO SD Berane uputio je čestitku građanima. Dostavljenu čestitku Espona integralno prenosi. U današnjem vremenu, 13. jul ...
eSpona
Objavljeno: 11/07/2018
zakazana-konferencija-za-medije-povodom-prezentacija-projekta-zelena-ostrvaPovodom projekta „Zelena ostrva“ Opština Berane je zakazala konferenciju za štampu na kojoj će se prisutnima obratiti partneri u realizaciji projekta, kao i ...
eSpona
Objavljeno: 10/07/2018
berane-dvije-skole-nezakonito-od-daka-uzimale-novac-za-renoviranjeUprava za inspekcijske poslove utvrdila je da su u Srednjoj stručnoj školi i SSŠ “Vukadin Vukadinović” u Beranama uprave nezakonito donijele rješenja da se ...
eSpona
Objavljeno: 06/07/2018
podsjecanje-zorana-zecevica-varoska-osnovna-skola-2Razvoj osnovnog školstva u Beranama datira dvadeset godina docnije po formiranju varoškog naselja. Najstarija četvororazredna  „Iptidajija“ otvorena je ...
eSpona
Objavljeno: 06/07/2018
pljevlja-u-skolama-sve-vise-praznih-klupaBroj učenika u pljevaljskim osnovnim i srednjim školama iz godine u godinu se smanjuje, a posebno u seoskim obrzovnim ustanovama. Početkom sedamdesetih godina ...
eSpona
Objavljeno: 05/07/2018
bijelo-polje-dobijena-licenca-za-dom-starihJavnoj ustanovi Dom starih Bijelo Polje izdata je licenca za obavljanje djelatnosti za uslugu smještaja odraslih sa invaliditetom i starih lica koju koristi 165 ...
eSpona
Objavljeno: 05/07/2018
deset-predloga-za-nagradu-21-julŽiriju za dodjelu Nagrade „21. jul“ stiglo je deset predloga. Žiri je juče održao prvi sastanak, kada su otvorene koverte i utvrđene kandidature predloženih ...
eSpona
Objavljeno: 03/07/2018
ustavni-sud-u-opstini-kolasin-plate-nezakonito-povecaneUstavni sud ukinuo je odluku o povećanju zarada zaposlenim u javnom sektoru Opštine Kolašin, koju je u oktobru 2016. donijela Željka Vuksanović - tadašnja ...
eSpona
Objavljeno: 01/07/2018
sjutra-se-otvara-ljetnja-diplomatska-skola-gavro-vukovicU ponedjeljak, drugog jula, u Spomen kući vojvode Gavra Vukovića, biće upriličeno otvaranje 11. Ljetnje diplomatske škole koja nosi ime prvog ministra vanjskih ...
eSpona
Objavljeno: 27/06/2018
pljevlja-zbog-rekonstrukcije-ulice-kralja-petra-posjecen-drvored-reagovao-arhus-centarRadnici preduzeca „Ving“ posjekli su  drvored lipa koji je decanijama unazad krasio centar Pljevalja, čime su započeti radovi na potpunoj rekonstrukciji dijela ...
eSpona
Objavljeno: 27/06/2018
samir-agovic-najavio-da-ce-do-zime-biti-zavrsen-put-od-petnjice-do-policePredsjednik petnjičke opštine, Samir Agović najavio je da će započeta izgradnja modernog puta između  Berana i Petnjice biti završena za 300 radnih dana, ...
eSpona
Objavljeno: 26/06/2018
sehovic-u-plavu-se-otvara-podrucno-odjeljenje-muzicke-skole-iz-beranaPodručno odjeljenje Muzičke škole iz Berana biće otvoreno u plavskoj Osnovnoj školi “Hajro Šahmanović”, najavio je Damir Šehović- ministar prosvjete. Šehović je ...
eSpona
Objavljeno: 25/06/2018
prica-oko-visoke-medicinske-skole-za-opstinu-berane-je-zavrsena-pricaŽelja pojedinaca sa Medicinskog fakulteta u Podgorici da ponovo preispitaju Odluku Vlade Crne Gore o postojanju Visoke medicinske škole u Beranama predstavlja temu ...
eSpona
Objavljeno: 25/06/2018
pljevljaci-ne-zele-da-preuzmu-tri-kamionaOpština Pljevlja još nije potpisala ugovor sa Ministarstvom finansija o preuzimanju tri od šest vatrogasnih vozila, koje je država prije sedam godina nabavila bez ...
eSpona
Objavljeno: 22/06/2018
kolasin-rijeke-opet-zatrpane-smecemMnogi Kolašinci i dalje koriste rijeku Svinjaču umjesto kontejnera - to se da zaključiti nakon nedavne akcije čišćenja korita koju su izveli članovi ...
eSpona
Objavljeno: 22/06/2018
rozaje-trg-ce-uljepsati-sebiljTrg u Rožajama uskoro će ličiti na sarajevsku Baščaršiju, budući da su gradske vlasti odlučile da na njemu izgrade sebilj isti kao u glavnom gradu Bosne i ...
eSpona
Objavljeno: 21/06/2018
kompromis-tende-o-p-stajuPreporukama da postavljene tende na terasama lokala u glavnoj ulici ostanu i ove godine kao i da se ne pokušava represivnim mjerama njihovo uklanjanje, te da ...
eSpona
Objavljeno: 19/06/2018
bivsi-potpredsjednik-opstine-berane-trazi-od-lokalne-uprave-da-mu-isplati-zakinuti-novac-po-osnovu-zaradaOdbor za izbor i imenovanje odbio je pisani zahtjev Zorana Marsenića - bivšeg potpredsjednika Opštine, da mu se isplati dio zakinutih zarada koje nijesu bile ...
eSpona
Objavljeno: 19/06/2018
sluzba-zastite-i-spasavanja-bogatija-za-vatrogasno-voziloSlužba zaštite i spašavanja u Beranama dobila je donaciju u vidu novog vatrogasnog vozila i spasilačke opreme. Donacija, vrijedna 72.339. eura, beranskoj Službi ...
eSpona
Objavljeno: 18/06/2018
pljevlja-gradanima-nije-isporuceno-jos-180-tona-peletaSezona grijanja u Pljevljima zvanično je završena 15. aprila, a građanima nije isporučeno još 180 tona energenata, koje je Opština trebalo da obezbijedi po ...
eSpona
Objavljeno: 18/06/2018
ucenici-iz-berana-treci-u-regionu-u-kodiranjuUčenici beranske Osnovne škole “Vuk Karadžić”, Miro Marjanović i Milo Šekularac, osvojili su treće mjesto na regionalnom takmičenju u kodiranju, koje je organizovao ...
eSpona
Objavljeno: 15/06/2018
muftija-zagubljen-u-prevoduŽivot i djelo, a naročito smrt, Jusufa efendije Delevića u njegovom rodnom gradu više od jednog vijeka prekriveni su velom tajne. Istorija Crne Gore zapamtila ga je ...
eSpona
Objavljeno: 15/06/2018
srecan-ramazanski-bajram-2018Čitaocima, vjernicima i svim građanima islamske vjere, čestitamo praznik - Ramazanski Bajram!  
eSpona
Objavljeno: 14/06/2018
trodnevno-odsustvo-za-vjernike-islamske-vjereZa građane islamske vjere sjutra, u petak, 15. juna, počinje veliki praznik - Ramazanski bajram, pa će vjernici koji su zaposleni imati pravo na trodnevno plaćeno ...
eSpona