Srdjan Milosevic istoricarRadio Slobodna Evropa prenio je intervju lista “Dani” sa Srđanom Miloševićem - beogradskim istoričarom, koji je odgovarao na pitanja vezana za bivšu SFRJ, nacionalizmima na našim prostorima i državama nasljednicama bivše nam zajedničke domovine. Dostavljeno saopštenje Espona integralno prenosi.

AVNOJ je donio bitnu promjenu načina na koji se rješavaju važna državna pitanja - ne, dakle, majorizacijom, nego dogovorom

“Čini mi se da se istorija u BiH ne ponavlja, nego da traje. Bosni i Hercegovini se, naime, i dalje osporava istorijski kontinuitet, i to na temelju opasnih tvrdnji srpskog i hrvatskog nacionalizma o ‘pravu na Bosnu’, što je paradoksalno. Jer, ako posmatramo makar samo formalno, videćemo da je BiH kao država postojala u srednjem veku; bila je posebna administrativna jedinica u Osmanskom carstvu; u Austro-Ugarskoj i posle 1878. pod okupacijom, zatim i kao anektirana teritorija, opet je bila celina; u Kraljevini SHS teritorija Bosne i Hercegovine bila je podeljena na oblasti, ali tako da su poštovane njene spoljne granice; najzad, BiH je bila ravnopravna republika u SFRJ”, kaže na početku razgovora za Dane istoričar iz Beograda Srđan Milošević.

Kako je BiH došla do te ravnopravnosti? “Dilema koja je postojala, a koja je bila rezultat dosljednog sprovođenja sovjetskog modela uređenja države po kojem samo etnički čiste istorijske teritorije mogu imati status republike, dok ostale, mješovite kao što je Bosna i Hercegovina, mogu dobiti status autonomne jedinice, razriješena je na ZAVNOBiH-u”, objašnjava istoričar Husnija Kamberović.

“To je tačno. ZAVNOBiH je dokaz nedogmatičnosti jugoslovenskih komunista i razumevanja da je rešenje pitanja Bosne i Hercegovine u mnogo čemu ključno za novu Jugoslaviju kao celinu. Komunisti su i srpskom i hrvatskom nacionalizmu veoma jasno stavili do znanja da je Bosna Bosna i da ona ne može biti isključivo srpska ili hrvatska, kako su to želela i tvrdila oba nacionalizma. Bosna i Hercegovina, poručila je nova socijalistička vlast, pripada svim narodima koji u njoj žive i koji unutar nje moraju naći način da ostvare svoja uža prava koja bi proisticala iz etničkih razlika”

Jesu li srpski i hrvatski nacionalisti čuli poruku koja im je bila upućena?

“U dobroj meri su je se pridržavali. Uostalom, nije bilo previše izbora. I srpska i hrvatska politička elita u BiH je, umesto Beograda i Zagreba, u to vreme Sarajevo doživljavala kao svoj politički centar. A pogledajte ih danas!”

Šta je u Kraljevini Jugoslaviji značio koncept integralnog jugoslovenstva?

“Integralno jugoslovenstvo je posle 1929. postalo projekat represivnog režima, nepopularnog u svojoj nesposobnosti da ostvari uspehe na bilo kojem, naročito na socijalno-ekonomskom polju; kao takvo, ono je bilo puka ideološka mantra vladajuće klike, pri čemu bi bilo nepravedno da makar u polurečenici ne pomenemo one istinske Jugoslovene, kakvih je svakako bilo”.

U kojoj mjeri je u SFRJ jugoslovenstvo bilo u stanju da zamijeni nacionalne identitete?

“Suština rešenja nacionalnog pitanja u drugoj Jugoslaviji bila je u tome što je ta država omogućila da svi identiteti slobodno postoje - i partikularni, etno-nacionalni, ali i jugoslovenski kao vrsta nadetičkog, nacionalnog, odnosno isključivo građanskog identiteta, što je bilo suprotnost integralizmu međuratne epohe. U socijalističkoj Jugoslaviji bilo je moguće smatrati sebe Jugoslovenom, bez ikakve uže identifikacije, ali je bilo moguće i izjašnjavati se kao Musliman (kako se tada govorilo), Srbin, Crnogorac, Albanac... Najzad, mogli ste istovremeno imati i uži etnički i građanski jugoslovenski identitet. Nijedna identifikacija nije bila delegitimisana ili dekretirana, što je predstavljalo veliku prednost SFRJ u odnosu na prvu Jugoslaviju. Zanimljivo je da je u trenutku kada su unutar Jugoslavije nacionalni identiteti politički priznati i kada više nije bilo moguće legitimno ih osporavati, polako počinjala da raste jugoslovenska identifikacija. Od popisa 1971. do popisa 1981, broj Jugoslovena porastao je čak četiri puta. Iako sam nesklon spekulativnim konstrukcijama, zamislimo, ipak, da je Jugoslavija dobila šansu još pedeset godina!”

Šta je sve doprinijelo porastu broja građana koji su se u SFRJ izjašnjavali kao Jugosloveni?

“Pojačano strujanje između republika - povećavao se broj takozvanih mešovitih brakova, rasla je svest o ugledu zemlje u međunarodnim razmerama, na neki način postalo je moderno osećati se i izjašnjavati kao Jugosloven. Naročito među urbanim stanovništvom. Zašto? Zato što je sada već stabilizovani nacionalni ili uže etnički identitet, koji je neretko isključiv, određenom broju ljudi postajao na neki način tesan. Istovremeno, jugoslovenski građanski identitet je, sa svim elementima socijalističke modernosti, nesumnjivo postajao sve privlačniji, ponekad i kao vid protesta na manifestacije etno-nacionalizama.

Istorijski gledano, šta je zapravo bila Jugoslavija?

“Istorijski, vrednosno, civilizacijski, Jugoslavija je za sve svoje narode predstavljala ogroman iskorak. Tragično je to što danas pogled na Jugoslaviju zapravo oblikuju nacionalisti u svim zemljama nastalim raspadom SFRJ. Oni ne odbacuju samo istorijsku Jugoslaviju - i prvu i drugu - nego negiraju pre svega sam koncept, samu jugoslovensku ideju. Istovremeno, SFRJ se ne doživljava kao propuštena šansa, što je ona svakako bila - kako za ekonomsku, kulturnu i političku emancipaciju, tako i za iskorak sa evropske i svetske margine. To se iz pozicije malih naroda najbolje ostvaruje kroz suživot, kroz razmenu, kroz stalno pregovaranje i redefinisanje interesa... To ne znači da je bilo ko u Jugoslaviji trebalo da “trpi” zarad nekakvog višeg interesa u kojem nije mogao da participira. Ali je načelno žalosna propast tog projekta. Kada bi EU doživela sličnu sudbinu, makar i bez tako tragičnih događaja i posledica, bio bi to civilizacijski poraz. Raspad Jugoslavije je istorijski ekvivalent tom hipotetičkom ishodu. Mislim da je danas najbolje merilo nivoa nacionalizma ignorisanje te činjenice.”

Je li Jugoslavija, kako to kaže Latinka Perović, zaista bila “naša prva Evropa”?

“Na mnogo načina - jeste. Najpre, ona je bila racionalna sa ekonomskog stanovišta, kao i EU. Drugo je pitanje, kao što je to često slučaj sa fenomenima u Jugoslaviji, raskorak između potencijalnog i ostvarenog. Ako ujedinjenu Evropu shvatimo i više od ekonomske zajednice (što je ona primarno) i ako se osvrnemo na ono čime se ona kao ideja legitimiše - dakle, kao civilizacijski iskorak ka kreativnom jedinstvu različitosti u najširem smislu, onda je Jugoslavija bila upravo to i ona je u mnogim aspektima i za mnoge svoje građane tu ulogu i odigrala”.

 

eSpona OTV EU

Ex YU:

Objavljeno: 04/11/2017
draskovic-dok-smo-bili-u-jugoslaviji-imali-smo-perspektivu-balkanske-amerikeAgencija Anadolija emitovala je razgovor sa Vukom Draškovićem - književnikom i predsjednikom Srpskog pokreta obnove (SPO), koji je prenio Portal TVCG, o njegovom ...
eSpona
Objavljeno: 29/10/2017
josip-pejakovic-kako-da-prihvatim-macehu-jad-i-bijedu-koju-nam-nude-u-ovim-drzavicamaPovodom otvaranja dvadesetog Festivala komedije u Sarajevu, Agencija Fena je objavila intervju sa Josipom Pejakovićem, čuvenom glumačkom veličinom bivpe SFRJ u ...
eSpona
Objavljeno: 15/10/2017
zivot-u-titovoj-sfrj-kad-je-radnik-bio-gospodinOsvrt na nekadašnji život zaposlenih, njihova prava i obaveze prije godinu dana su našli svoje mjesto na stranicama “Mega Vijesti”. Objavljeni tekst Espona ...
eSpona
Objavljeno: 30/09/2017
posljednja-jugoslovenska-kosarkaska-generacija-emotivno-obiljezila-tridesetogodisnjicu-od-osvajanja-zlatne-medalje-u-bormijuPovodom premijernog prikazivanja dokumentarnog filma “250 stepenika” posvećenog posljednjoj, velikoj, generaciji košarkaške reprezentacije bivše SFRJ u beogradskom ...
eSpona
Objavljeno: 24/09/2017
esma-redzepova-postali-smo-gradani-drugog-redaPortal SFRJugoslavija objavio je rezgovor sa Esmom Redžepovom - čuvenom muzičkom zvijezdom bivše SFRJ, koja je u razgovoru iznijela svoje mišljenje o razlikama ...
eSpona
Objavljeno: 17/09/2017
bjelogrlic-roden-sam-u-jugoslaviji-i-umrijecu-u-jugoslavijiJedna od najvećih filmskih zvijezda na prostoru bivše SFRJ nedavno je dao intervju sarajevskim medijima u kojem je govorio, između ostalog, o svom odnosu prema toj ...
eSpona
Objavljeno: 03/09/2017
radko-polic-ne-menjam-zastave-kao-prljave-gaceJedan od najpoznatijih jugoslovenskih glumaca, Radko Polič, u izjavi datoj novinaru Aleksandru Nikoliću govorio je o SFRJ, njegovom današnjem vezivanju za tu ...
eSpona
Objavljeno: 13/08/2017
jugoslavija-i-samoupravljanje-su-bili-drzava-i-sistem-ispred-svog-vremenaAnaliza portala Radiosarajevo.ba bavila se nekadašnjim sistemom samoupravljanja u bivšoj SFRJ podsjećajući na neke od detalja sistema koji je obilježio jedan period ...
eSpona
Objavljeno: 23/07/2017
velt-eu-bi-novu-mini-jugoslavijuPovodom samita u Trstu koji je okupio lidere zemalja Zapadnog Balkana, njemački list "Velt" objavio je da "EU na Balkanu želi da stvori novu mini ...
eSpona
Objavljeno: 15/07/2017
vedrana-rudan-sjecate-li-se-jugoslavije-nije-bilo-droge-ni-20-satnog-radnog-vremenaPitanje “Sjećate li se Jugoslavije” i podsjećanje na neka od obilježja života iz vremena bivše SFRJ, predstavlja razmišljanja i viđenje Vedrane Rudan- ...
eSpona
Objavljeno: 02/07/2017
jugoslovenstvo-poslije-svegaPitanje “Zašto se ćuti o Jugoslaviji?” predstavljalo je temu o kojoj su debitovali intelektualci sa prostora bivše SFRJ. Njihova razmišljanja objavio je Portal ...
eSpona
Objavljeno: 25/06/2017
nikola-kojo-ponosan-sam-sto-pripadam-generaciji-koja-se-osjacala-kao-gradani-svijetaPoznati glumac Nikola Kojo često ističe da je bilo dobro biti zajedno, u Jugoslaviji. Nedavno je njegovu izjavu o tom vremenu i zemlji objavio “Danas”, koju ...
eSpona
Objavljeno: 11/06/2017
markovina-jugonostalgija-zivi-jer-se-ne-vidi-bolja-buducnostHrvatski istoričar Dragan Markovina nedavno je dao intervju Radiju Slobodna Evropa u kojem je odgovarao na pitanja vezana za bivšu SFRJ dao svoje mišljenje zašto u ...
eSpona
Objavljeno: 07/06/2017
dvadeset-i-cetiri-godine-su-od-smrti-drazena-petrovicaDanas su se navršile 24 godine od smrti Dražena Petrovića, zvanično najboljeg evropskog košarkaša u istoriji. Košarkaški Mocart, “bijeli Medžik”, kako su ga ...
eSpona
Objavljeno: 27/05/2017
drugi-dio-price-o-marijanu-benesu-jugoslovenskom-rokijuNedavno je Portal SFRJugoslavija objavio intervju, nastavak priče sa, kako je najavljeno, jugoslovenskim Rokijem - jednim od naših najslavnijih bokserskih imena, ...
eSpona
Objavljeno: 21/05/2017
gligorov-za-spas-jugoslavije-nadeno-nam-je-da-odmah-postanemo-clanica-eu-i-pet-i-po-milijardi-dolara-pomociPrvi predsjednik nezavisne Makedonije i dugogodišnji član Predsjedništva bivše SFRJ, pokojni Kiro Gligorov gostujući na HTV-u izjavio je 2007. godine šta je sve ...
eSpona
Objavljeno: 18/05/2017
navrsile-su-se-24-godine-od-smrti-sarajevskih-romea-i-julijeTačno prije 24 godine u ratnom Sarajevu, poginuli su Admira Ismić i Boško Brkić - koji su zbog tužno završene ljubavi postali poznati širom planete kao sarajevski ...
eSpona
Objavljeno: 07/05/2017
rastko-mocnik-interes-je-bio-sacuvati-sfrjPortal SFRJ nedavno je prenio intervju Rastka Močnika, slovenačkog intelektualca i profesora Filozofskog fakulteta u Ljubljani u kojem je govorio o nekadašnjim ...
eSpona
Objavljeno: 22/04/2017
radoslav-zelenovic-jugoslavija-je-bila-eu-u-malomViđenje Jugoslavije, kao zajednice šest republika dao je Radoslav Zelenović - v.d. direktora Jugoslovenske kinoteke. Tekst objavljen na Portalu SFRJugoslavija ...
eSpona
Objavljeno: 15/04/2017
iseljenici-sa-prostora-sfrj-u-urugvaju-obnavljaju-udruzenjePovodom nedavnog obnavljanja rada Udruženja „Bratstvo“ u Urugvaju Portal Vijesti je nedavno objavio tekst o tom, nekadašnjem, jugoslovenskom udruženju, nekadašnjem ...
eSpona
Objavljeno: 02/04/2017
raznolikost-je-bogatstvo-predstavljena-deklaracija-o-zajednickom-jezikuNedavno je 30 stručnjaka iz različitih oblasti sa područja bivšeg srpsko-hrvatskog govornog područja u Sarajevu potpisalo Deklaraciju o zajedničkom jeziku. Espona ...
eSpona
Objavljeno: 25/03/2017
i-zavidovici-imaju-svog-srdana-aleksicaDnevni list „Blic“ nedavno je objavio priču o Refiku Višći - jednom od boraca Armije BiH koji je tokom rata spasio živote dvanaest zarobljenih Srba koje su ...
eSpona
Objavljeno: 18/03/2017
u-crnoj-gori-za-sfrj-zali-63-odsto-gradanaRezultate Regionalnog projekta “Strategija simbolične izgradnje nacije u državama Jugositočne Evrope“ nedavno je objavio Portal Vijesti, a vezani su za odnos ...
eSpona
Objavljeno: 05/03/2017
velika-kladusa-za-nas-je-vladar-tito-a-drzava-jugoslavijaDnevni beogradski list “Blic” nedavno je objavio reportažu o Velikoj Kladuši u kojoj, prema pisanju tog lista, i danas “živi” bivša SFRJ. Objavljeni tekst Blica ...
eSpona
Objavljeno: 26/02/2017
dedic-jugoslavija-je-predstavljala-sansu-za-svakog-2Čuveni jugoslovenski šansonjer, Arsen Dedić i dvadesetak godina nakon raspada bivše SFRJ sjećao se te divne zemlje. Intetrvju koji je objavio Portal SFRJugoslavija, ...
eSpona
Objavljeno: 19/02/2017
rade-serbedzija-bitange-i-kriminalci-su-unistili-divnu-jugoslavijuPortal SFRJugoslavija objavio je intervju sa našim čuvenim glumcem Radem Šerbedžijom u kojem je on, pored ostalog, govorio i o bivšoj nam zajedničkoj državi i ...
eSpona
Objavljeno: 12/02/2017
drazen-dalipagic-nestalo-je-sve-u-sto-sam-nekada-vjerovaoPortal SFRJ objavio je intervju Dražena Dalipagića - bivše košarkaške legende beogradskog Partizana i reprezentacije SFRJ, u kojem je govorio o bivšoj nam ...
eSpona
Objavljeno: 04/02/2017
beslagic-tito-je-najveci-drzavnik-ovih-prostoraJosip Broz Tito je bio najveći državnik ovih prostora, mišljenja je Enisa Bešlagića, glumca koji je 2015. godine izabran za Osobu godine u Bosni i Hercegovini. ...
eSpona
Objavljeno: 29/01/2017
ivanji-uvjeren-sam-da-je-tito-bio-licnost-stoljeca-ne-samo-u-nasim-okvirimaIvan Ivanji - novinar, pedagog, dramaturg i lični Titov prevodilac, govorio je o bivšem maršalu SFRJ i zemlji koju je on predvodio 35 godina. Njegov intervju ...
eSpona
Objavljeno: 22/01/2017
kovinic-kad-me-pitaju-gdje-je-cg-krenem-od-nola-i-jugeNajbolja crnogorska teniserka Danka Kovinić je odgovarajući na pitanje novinara B92 objasnila kako ljudima iz svijeta sa kojima se susrijeće objašnjava iz koje ...
eSpona
Objavljeno: 15/01/2017
dzinovic-tito-je-cudo-obozavao-sam-gaPortal SFRJugoslavija objvio je mišljenje Harisa Džinovića o Josipu Brozu Titu i državi koju je vodio. Džinović je od novinara dobio samo jedno pitanje na tu temu i ...
eSpona
Objavljeno: 24/12/2016
ante-markovic-zablude-cemo-placati-siromastvom-i-polozajem-daleke-periferije-evropeOsvrtom na čin podnošenje ostavke na mjesto posljednjeg predsjednika Saveznog izvršnog vijeća (SIV)  bivše SFRJ, Portal Analitika je podsjetila na proročansku ...
eSpona
Objavljeno: 17/12/2016
zapad-drhtao-od-sfrj-i-titaU tajnim spisima iz 1976. navodi se da su se velike sile prilično plašile vladavine Josipa Broza, koja je „opasan model za zapadnu Evropu“, objavio je „Kurir.rs“, ...
eSpona
Objavljeno: 10/12/2016
amerikanci-su-nekad-dozivljavali-jugoslaviju-kao-spektakularnu-zemljuPortal SFRJugoslavija osvrnuo se na neka od zapažanja američkih medija o bivšoj SFRJ, prenoseći viđenja Magazina “Time” i novinarske ekipe televizijske mreže CBS. ...
eSpona
Objavljeno: 03/12/2016
dejan-karaklajic-danas-nema-politicara-kakav-je-bio-titoReditelj Dejan Karaklajić, nakon tridesetak godina života u inostranstvu vratio se u Srbiju, a njegovo mišljenje o nekadašnjem Predsjedniku države i bivšoj SFRJ ...
eSpona
Objavljeno: 29/11/2016
bilo-nekad-29-novembar-praznik-jedne-velike-i-lijepe-drzaveDanas se navršavaju 73 godine od Drugog zasijedanja Antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ) održanog u Jajcu, na kome je donijeta odluka o ...
eSpona
Objavljeno: 20/11/2016
ivan-ivackovic-zivot-to-je-bila-najveca-vrijednost-jugoslavijeOsvrt na promocije knjige “Kako smo propevali: Jugoslavija i njena muzika” i reakcije na tu knjigu inspirisali su Ivana Ivačkovića - autora knjige, da u intervjuu ...
eSpona
Objavljeno: 12/11/2016
od-sfrj-do-nezavisnosti-sa-15-na-145-milijardi-dolara-dugaPortal SFRJuguslavija objavio je tekst o zaduženosti bivše nam zajedničke države, SFRJ, u periodu njenog raspada, upore]ujući gdje su danas, 25 godina nakon toga, ...
eSpona
Objavljeno: 06/11/2016
hadzibegic-da-sam-pogodio-penal-ne-bi-bilo-rata-u-jugoslavijiNekadašnji reprezentativac Jugoslavije Faruk Hadžibegić je rekao da ne bi bilo rata u bivšoj nam državi da je on dao gol u penal seriji u četvrtfinalu Mundijala u ...
eSpona
Objavljeno: 29/10/2016
furlan-ustastvo-se-rehabilitira-jos-od-1991-godinePortal SFRJugoslavija objavio je intervju sa Mirom Furlan- jednom od ikona filmske umjetnosti u bivšoj SFRJ, u kojem je glumica govorila o životu u Sjedinjenim ...
eSpona
Objavljeno: 23/10/2016
pravi-roki-zivi-u-sfrj-prica-o-marijanu-benesu-coveku-sa-pesnicama-od-celika-i-najtragicnijom-sudbinom-na-svetu-ostavlja-bez-dahaPortal SFRJugoslavija objavio je priču o jednoj od sportskih ikona bivše SFRJ, Marijanu Benešu. Objavljeni tekst Espona integralno renosi. Godina je 1973. U ...
eSpona
Objavljeno: 16/10/2016
zasto-je-titov-socijalizam-bio-najbolji-i-otkud-nostalgija-za-jugoslovenskim-vremenimaOsvrt na nekadašnji nivo razvoja Republike Hrvatske dok je bila u sastavu bivše SFRJ sa današnjim razvojem tenezavisne države bio je tema jednog od tekstova ...
eSpona
Objavljeno: 02/10/2016
serbedzija-za-hrvate-nijesam-dovoljno-hrvat-za-srbe-nijesam-srbinU emisiji "Šerbedžija, brionski razgovor", emitovanoj na RTS-u, poznati glumac Rade Šerbedžija govorio je o svojoj karijeri u Jugoslaviji i slavnim prijateljima, ...
eSpona
Objavljeno: 25/09/2016
ivackovic-i-danas-ljudi-stoje-uz-hej-sloveniŽivot, to je bila najveća vrednost Jugoslavije, kazao je novinar i publicista Ivan Ivačković, autor knjige “Kako smo propevali: Jugoslavija i njena muzika”. Tekst ...
eSpona
Objavljeno: 18/09/2016
muharem-bazdulj-nije-se-vrijedilo-otcjepljivati-jugoslavija-je-bila-boljaPortal SFRJugoslavija objavio je tekst Muharema Bazdulja - poznatog bosansko - hercegovačkog intelektualca o tome da li je prije četvrt vijeka vrijedjelo ...
eSpona
Objavljeno: 03/09/2016
amerikanci-najveca-ekipa-u-historiji-kosarke-nije-nas-nego-dream-team-jugoslavijeDva dana prije početka Olimpijskih igara u Brazilu, američki časopis Rolling Stone donio je priču o Dream Teamu - ne američkom, već jugoslavenskom. Espona prenosi ...
eSpona
Objavljeno: 21/08/2016
hrvatska-olimpijska-sampionka-zao-mi-je-sto-smo-se-raspaliBacačica diska iz Hrvatske, Sandra Perković, izjavila je da na Olimpijskim igrama navija za sve sportiste sa prostora bivše SFRJ i da joj je žao što se bivša ...
eSpona
Objavljeno: 05/08/2016
hadzibegic-danas-bi-harali-evropom-ali-i-svijetomFaruk Hadžibegić - kapiten fudbalske reprezentacije SFRJ na Svjetskom prvenstvu u Italiji, 1990. godine, iznio je mišljenje da bi bivša SFRJ, da se nije raspala, ...
eSpona
Objavljeno: 09/07/2016
radko-polic-bice-ponovo-jugoslavijeJedan od legendarnih slovenačkih i jugoslovenskih glumaca, Radko Polič i danas se osjeća Jugoslovenom i smatra da će prostor bivše SFRJ, ponovo, biti u nekoj ...
eSpona
Objavljeno: 25/06/2016
markovina-jugoslovenstvo-najvise-nervira-nacionaliste-i-sovinisteIstoričar Dragan Markovina izjavio je da ideja jugoslovenstva nešto što najviše nervira nacionaliste u regionu, jer je nadnacionalna. Izjavu Markovine, koju je ...
eSpona