Drasko DosljakDan slovenske pismenosti i kulture, 24. maj, je praznik u čast Solunske braće – Ćirila i Metodija, tvoraca slovenske azbuke i gramatike. Prva ćirilična azbuka, nastala prije 11 vjekova, postala je osnov čitavog niza nacionalnih jezika. Ona je u velikoj mjeri uticala na formiranje vrlo bogatih slovenskih kultura, kao i kultura drugih naroda Evrope i Azije, na njihove međusobne veze i međusobno bogaćenje.

Pretpostavlja se da je prazavičaj Slovena bio u močvarnim ravnicama sjeverno od karpatskog planinskog vijenca. Ovaj približni geografski položaj određen je na osnovu unutrašnjih odnosa i proučavanja toponima i vanjskih odnosa: na sjeverozapadu su susjedi Slovena bili „Germani, na jugozapadu Venećani i Iliri, na sjeveroistoku baltički narodi, na istoku zapadni Finci, a na jugoistoku različita iranska i tračka plemena. Sa Rimljanima i Grcima Sloveni su dolazili u kontakt samo posrednim putem. U prvo vrijeme je ovaj slovenski prazavičaj bio ograničen na relativno malo područje. Kasnije se ovo područje postepeno povećavalo tako da su krajem perioda slovenskog zajedništva slovenska plemena naseljavala prilično veliki prostor koji je obuhvatao djelove današnje Poljske i Ukrajine, a na sjeveru je dopirao do Baltičkog mora“.

U prazavičaju slovenska plemena su govorila prajezikom koji je u velikoj mjeri bio jedinstven, a koji nazivamo praslovenski ili opšteslovenski.

I nakon raspada praslovenske zajednice u 4. vijeku, Sloveni su sačuvali svoju kulturu, jezik i mnogobožačku religiju. Do sredine 9. vijeka Sloveni nijesu poznavali pismenost. To zaključujemo iz traktata „O pismenima“, autora Crnorisca Hrabra, koji je nastao krajem 9. ili početkom 10. vijeka, a u kome se, pored ostalog, kaže: „pre toga Sloveni ne imađahu knjiga (tj. pisma), već crtama i zarezima čitahu i gatahu, budući pagani“.

Kada su naselili Balkan, na tlu Vizantijskog carstva bilo je nesačuvanih pojedinačnih zapisa učenih Slovena, koji su pisani grčkim pismom, ali slovenskim jezikom. Na tlu Zapadnog rimskog carstva bila je ista slika, samo što su tekstovi pisani latinskim pismom.

Staroslovenski jezik jeste najstariji slovenski književni jezik. Narodni jezik koji mu je u osnovi danas se nigdje ne govori. Prema tome staroslovenski jezik nije danas ničiji maternji jezik. Formalno na to ukazuje sam naziv toga jezika i to prvi dio složenice. Njime se ukazuje na jezik koji je nekada, u starini, bio u upotrebi. Drugi dio složenice treba da upućuje na etničko porijeklo toga jezika. To je književni jezik starih Slovena, bar većega dijela njihova, u prva dva vijeka njihove pismenosti.

Prve knjige napisane staroslovenskim jezikom bili su prevodi sa grčkog jezika i to tekstova vjerske prirode: djelovi Svetog pisma, životi svetaca i sl. Nastanak ovih knjiga je vezan za Solunsku braću Konstantina - Ćirila i Metodija i njihovu Moravsko - panonsku misiju među Slovenima. Originalni rukopisi iz toga perioda nijesu sačuvani. Najstariji spomenici na staroslovenskom jeziku su prepisi s kraja 10. i iz 11. vijeka. Ti spomenici su pisani ili glagoljicom ili ćirilicom.

Od slovenskih izvora za proučavanje ovoga perioda najvažniji su Žitije Ćirilovo i Žitije Metodijevo, a tu su i grčki izvori, kao što je Žitije sv. Klimenta, kao i mnogobrojni izvori na latinskom jeziku.

Djelo prvih slovenskih prosvetitelja, Ćirila i Metodija, kao i njihovih učenika, je od fundamentalnog istorijskog značaja. Zahvaljujući njima mi čujemo rodnu riječ kako nam odzvanja iz dubine od 11 vjekova. Kao i njihovi preci antički Heleni, i Ćirilo i Metodije su bili poietes. Njihovi prvi znaci za bilježenje slovenskog jezika nijesu samo filološki traženi, već i umjetnički stvoreni.

Cirilo i Metodije

Zavičaj Ćirila i Metodija je grad Solun do koga su dopirali i okolinu mu naseljavali već prvi Sloveni, doseljenici na Balkan. U domu drungara Lava, visokog vizantijskog vojnog i upravnog vođe, rodio se oko 815. godine Metodije, a njegov mlađi brat Konstantin, u monaštvu Ćirilo, rodio se 826. godine. Jezik Ćirila i Metodija, prema mišljenju S. Kuljbakina, predstavlja književnu obradu jednog govora iz okoline Soluna koji su Braća dobro poznavala od djetinjstva. U najstarijim pisanim izvorima 9. i 10. vijeka, staroslovenski se jezik naziva: slovenski.

Prema saznanjima iz Žitija Ćirilovog, velikomoravski knez Rastislav (842-871) uputio je poslanstvo, tokom 863. godine, vizantijskom caru Mihailu (842-867) porukom: „Naši su se ljudi odrekli paganstva i pridržavaju se hrišćanskog zakona, ali mi nemamo takvog učitelja koji bi nam na vašem jeziku pravu hrišćansku vjeru objasnio da bi i druge zemlje videći to nas slijedile. Zato nam pošalji, gospodaru, takvog episkopa i učitelja“. U Carigradu je ova ponuda dobro primljena i shvaćena. Odlučeno je da se pošalje jedna vjersko-kulturna misija naročitog tipa i metoda rada koju su predvodili braća Konstantin Filozof i iguman Metodije.

Prije polaska misije na put za Moravsku, Konstantin je zajedno sa Metodijem i drugim saradnicima sastavio azbuku za slovenski jezik, te su preveli i bogoslužbeno jevanđelje. Poslije četrdeset mjeseci rada u Moravskoj i otvorenog neprijateljstva latinsko-njemačkog sveštenstva koje je smatralo da su u pismenosti dopuštena samo tri jezika: jevrejski, grčki i latinski, Braća kreću na put u Rim kod pape. Konstantin se u Rimu u jednom grčkom manastiru zamonašio pod imenom Ćirilo i umro 869. godine. Metodije se 874. godine vraća u Moravsku. Tamo nastavlja da prevodi crkvene knjige na slovenski jezik, a 885. godine umire. Njihov rad nastavili su njihovi učenici, među kojima se ističu Kliment i Naum.

Staroslovenske azbuke su glagoljica i ćirilica. Osnov glagoljice je grčki, što se potpuno slaže sa istorijskim načelom po kome je „svaka istorijska azbuka u svojoj osnovici kulturna pozajmica“. Porijeklo ćirilice je vezano za grčko uncijalno pismo (ustav, majuskula), ali dopunjeno slovima kojih u grčkom pismu nije bilo.

U najstarije spomenike pisane glagoljicom spadaju: Zografsko jevanđelje, Marijino jevanđelje, Asemanovo jevanelje, Ohridsko jevanđelje, Kločev zbornik, Kijevski misal, a ćirilicom su , kao najstariji spomenici, pisani: Savina knjiga, Suprasaljski zbornik, Hilandarski odlomci, Samuilov natpis, i dr.

Jezik i duhovno nasljeđe su ono što određuje nacionalni identitet, ujedinjuje narod i društvo, a u mnogome predstavlja i osnovu državnog suvereniteta.

Prof. dr Draško Došljak

eSpona OTV EU

Otvorena televizija

Kolumna:

Objavljeno: 23/08/2018
adem-ado-softic-cistokrvni-balkanciDavinčijev balkanski kod Nije život na Zemlji počeo rođenjem ovdašnjih političara, niti je kultura nastala njihovim osvajanjem vlasti. Rađanjem mnogih život bi ...
eSpona
Objavljeno: 24/07/2018
adem-ado-softic-posljednji-kos-oca-crnogorske-kosarkeRadule Vešović, osnivač beranske, crnogorske, i legenda ex jugoslovenske košarke, ogorčen odnosom beranskih političara prema ovdašnjoj košarci i sportu uopšte, kao ...
eSpona
Objavljeno: 10/07/2018
sasa-radunovic-da-sam-se-ja-pit-oRezultatski solidan nastup beranskih sportista na MOSI u Priboju, ali i njihovo ukupno ponašanje i predstavljanje grada, može se i treba okarakterisati kao ...
eSpona
Objavljeno: 23/06/2018
adem-ado-softic-rimski-kastrum-beranska-enigmaNa nekoliko mjesta pored magistralnog puta prema Beranama po desnoj strani stoje svojevrsni metalni krajputaši sa natpisima koji obavještavaju prolaznike da se na ...
eSpona
Objavljeno: 17/06/2018
prof-dr-drasko-dosljak-sutjeska-nije-vodaBitka na Sutjesci ili Peta neprijateljska ofanziva, je naziv koji je u jugoslovenskoj istoriografiji odomaćen za operacije „Švarc“ (nem. Schwarz, „crno“) ...
eSpona
Objavljeno: 15/06/2018
janko-nikolovski-mediji-izmedu-juce-i-sjutraŽeljko Rutović, Postmediji (kriza smisla ili masmedijski totalitarizam); Podgorica, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, 2017.godine Malo malo, pa nas taj pisac ...
eSpona
Objavljeno: 23/05/2018
prof-dr-drasko-dosljak-uz-21-maj-dobili-smo-drzavuPrije 12 godina,  21. maja 2006. godine, nešto prije ponoći, iz Crne Gore je u svijet, i u budućnost, poslata rečenica: “Dobili smo državu!" Upravo, ova ...
eSpona
Objavljeno: 02/05/2018
sasa-radunovic-ugovorNakon bure u javnosti  izazvane saznanjem da je Javni servis Radio televizija Crne Gore (RTVCG) sklopio ugovor sa Centrom za građansko obrazovanje (CGO) o ...
eSpona
Objavljeno: 29/04/2018
ado-softic-sedamdeset-godina-od-osnivanja-kud-a-dusan-boskovicKultura sjećanja je armatura u temeljima veličanstvene građevine zvane Opšta kultura bez koje bi se ona vrlo brzo urušila. Neke stvari o ovom gradu nemamo pravo da ...
eSpona
Objavljeno: 21/04/2018
janko-nikolovski-o-dosetkama-i-nipodastavanjuVarijacija na govor mržnje Uzmimo najklimaviji a istovremeno i najsnažniji primjer: Razgovaraju dvojica gladnih siromaha - „Znaš li da je punjena pljeskavica ...
eSpona
Objavljeno: 12/04/2018
slavko-mandic-snila-baba-sto-joj-milo-biloKada je vidio da je đavo odnio šalu i da više neće moći da bude jedan od šrafova koji upravljaju nacionalnim javnim servisom RTV Crne Gore, oglasio se predsjednik ...
eSpona
Objavljeno: 09/04/2018
srdan-culafic-magija-sporta-i-novo-vrijemeOpsesija zvana "sport" obično se javlja kod mladih ljudi, a nadograđuju je vremenom odrasli. U početku to biva popunjavanje slobodnog vremena, trošenje energije ...
eSpona
Objavljeno: 07/04/2018
perica-jokic-moja-uloga-u-najvaznijoj-hajdukovoj-utakmiciBilo je to prije 38 godina... Umjesto da budem slavljenik, ja sam te 1980. postao glavni krivac za ispadanje splitskog Hajduka iz četvrtfinala evropskog fudbalskog ...
eSpona
Objavljeno: 07/04/2018
braho-adrovic-dobre-price-u-sjenci-konkursnih-kriterijuma„Razmeđa Bihora“, NVO Centar za kulturu „Bihor“, Podgorica, 2018. lKnjiga „Razmeđa Bihora“ koja sadrži izbor tridesetak priča  koje su prispjele na konkurs ...
eSpona
Objavljeno: 06/04/2018
ado-softic-vijek-u-znaku-cetvrtog-aprilaDanašnji dan, 4. april, istorijski i globalno posmatrano, vrlo je interesantan i inspirativan datum, nabijen događajima koji su trajno obilježili nemirni XX vijek. ...
eSpona
Objavljeno: 02/04/2018
ado-softic-odbrana-ivangradske-odbraneU beranskoj kotlini Lim nije slučajno ovako širok, razuđen i plitak. Dok god je takav on je izvor života i blagodeti u Poljimlju. Svako njegovo kroćenje i ...
eSpona
Objavljeno: 17/03/2018
milija-pajkovic-oces-li-josU vrijeme našeg djetinjstva i dijela našeg odrastanja postojala su pisana i nepisana pravila naših igara, pa i naših svađa i svađica. Nešto stariji dječaci i momci, ...
eSpona
Objavljeno: 10/03/2018
srdan-culafic-da-spasimo-klubove-navijace-i-sportKroz istoriju sporta pored pozitivnih primjera koji i dan danas krase tu granu društva, biĺo je i negativnih, koje su se većinom javljale kao posljedica navijačkih ...
eSpona
Objavljeno: 06/03/2018
janko-nikolovski-daci-pucaju-zar-neSaučesnici!? Kad se i na koji način prenuti!? Pišući o učeničkom nasilju u Digitanom demosu Rutović veli: sve je više spornih autoriteta. Onda se postavlja ...
eSpona
Objavljeno: 11/02/2018
milija-pajkovic-beranske-izborne-zavrzlame-biraci-ili-glasaciOva moja kolumna nema nikakve veze sa politikom, kako bi, možda, neko neupućen, na prvi pogled i pomislio, jer me taj domen djelovanja uopšte i ne zanima. Ovaj ...
eSpona
Objavljeno: 02/02/2018
janko-nikolovski-ne-naucna-fantastikaI monarhija je Republika - Res publica! Mogu li i mediji biti Res publica – u smislu vladavine? Jeste, monarhija je res publika, ali kao javna stvar (javna ...
eSpona
Objavljeno: 27/01/2018
zbogom-smekeruPoput mnogih legendi koje obilježe život brojnih generacija, poput onih koji se rođenjem pojave i svojim životom i učincima ostave vječitog traga za sobom, poput ...
eSpona
Objavljeno: 26/01/2018
srdan-culafic-da-ne-ugrozimo-jos-jednu-sjajnu-generacijuOpšte je poznato da je sport pravi reprezent države, a svaki uspjeh koji slavimo kada se ostvari dobar rezultat i osvoji medalja su produkt naših sportista. Iza ...
eSpona
Objavljeno: 12/01/2018
milija-pajkovic-uliceNe prođe mnogo vremena, a da se tako poneko ili neki ne oglase željom da budu kumovi beranskim ulicama, uličicama ili sokacima, i to onako kako to samo njima ...
eSpona
Objavljeno: 05/01/2018
milija-pajkovic-holivudsku-glumicu-milicu-milu-jovovic-treba-proglasiti-pocasnim-gradaninom-crne-goreO poznatoj holivudskoj glumici Mili Jovović pisao sam u nekoliko navrata, između ostalog, pojašnjavajući široj javnosti neke nepoznate činjenice i detalje iz ...
eSpona
Objavljeno: 03/01/2018
srdan-culafic-zeljeti-ili-imati-ono-sto-zelimoOpraštajući se od starog milenijuma prije 18 god. svako od nas je na svoj način gledao u bolje sjutra sa nadom da nam dolaze ljepša vremena. Taj period koji nas ...
eSpona
Objavljeno: 24/12/2017
milija-pajkovic-kadrovi"Kadrovi" su se kod nas, na našim širim prostorima, pojavili odmah poslije 1945. godine, kao istinska čeda novog društvenog poretka! Uselili su se, preko noći, u ...
eSpona
Objavljeno: 21/12/2017
sasa-radunovic-rekvijem-za-zbRaspisivanjem lokalnih izbora, petog decembra, odrađena je u Beranama dezinfekcija političke scene. Dezinsekciju će obaviti građani, četvrtog februara, a ...
eSpona
Objavljeno: 29/11/2017
janko-nikolovski-vise-prostora-za-komunu-i-nvoTrebaju li i žele li oni taj prostor i može li se !? Je li moguća i korisna jednačina centralno – lokalno kroz medijske pristupe? Prateći više godina javnu ...
eSpona
Objavljeno: 25/11/2017
olja-stojanovic-ne-nasilju-nad-zenama-u-porodici-ne-nasilju-nad-zenama-na-poslu-ne-nasilju-nad-zenama-u-drustvu"Šesnaest dana aktivizma protiv nasilja nad ženama" je globalna, svjetska kampanja koju obilježava 1.700 organizacija u preko 100 država svijeta. Kampanja počinje ...
eSpona
Objavljeno: 07/11/2017
janko-nikolovski-mukotrpni-rad-oko-md-aRad koji traje, jer nikada neće i ne smije biti završen... Bio sam tu skoro na sajmu knjiga u Podgorici. A tamo  moji dobri, stari obradovani prijatelji; što ...
eSpona
Objavljeno: 19/10/2017
mirko-jakovljevic-beranski-aerodrom-je-neiskorisceni-resurs-sjevera-drzaveProteklog mjeseca nakon svečane sjednice povodom obilježavanja dana opštine Mojkovac predsjednik Filip Vujanović najavio je “da Vlada na krajnje pažlljiv način ...
eSpona
Objavljeno: 17/10/2017
fatima-mededovic-begovic-nas-jazavac-pred-sudom-i-medijiDAVID: Dobar dan, glavati i velevlažni carski gospodine! Sluga sam prepokorna! Ama, kakva je ovo kuća đe se ni Bog ne prima? SUDAC: Šuti, marvo jedna! Poput ...
eSpona
Objavljeno: 01/10/2017
perica-jokic-ribarsko-udruzenje-knjizevnikaJedan, u Crnoj Gori nepoznati, crnogorski pisac ušao je u najuži izbor za dodjelu ovogodišnje Nobelove nagrade za književnost. Ovaj pisac, koji nije svojom voljom ...
eSpona
Objavljeno: 23/09/2017
prof-dr-drasko-dosljak-spomeniciSpomenik treba zaslužiti! Rečenica koja temeljno vjekuje u Crnoj Gori. U ovoj rečenici su sadržani svi zakoni o spomenicima, spomen-obilježjima, ...
eSpona
Objavljeno: 19/09/2017
milija-pajkovic-carigradske-carolijePriča o košarkaškima Srbije koji su svoju otadžbinu predstavljali na upravo okončanom Prvenstvu Evrope u Carigradu, odnosno Istanbulu, jeste, u stvari, i nešto više ...
eSpona
Objavljeno: 10/09/2017
perica-jokic-kuda-ide-skolstvoOd ove godine stupaju na snagu nova školska pravila. To je treća faza ka ukidanju škola. Resorno ministarstvo se pobrinulo da ovo ukidanje ne ide naglo, zato je ...
eSpona
Objavljeno: 09/09/2017
janko-nikolovski-imam-pravo-da-znamU susret međunarodnom danu Right to know - imam pravo da znam Ovih dana, krajem septembra, 28. 09. tačnije, tradicionalno bez previše buke, obeležiće se dan ovog ...
eSpona
Objavljeno: 25/08/2017
jokovic-scekic-i-jedinstvo-snp-aVladimir Joković je novi predsjednik Socijalističke narodne partije (SNP) Crne Gore. Tako su odlučili delegati Osmog kongresa, održanog u nedjelju, 13. avgusta, u ...
eSpona
Objavljeno: 21/08/2017
milija-pajkovic-zakackaOkončano je Svjetsko prvenstvo u atletici, koje se održavalo u glavnom gradu Engleske i Ujedinjenog Kraljevstva, Londonu, od 4-og do 13-og avgusta! Grad kraljevske ...
eSpona
Objavljeno: 09/08/2017
milija-pajkovic-pomracenje-mjesecaDjelimično pomračenje Mjeseca, a cio njegov tok, mogao je preksinoć da se posmatra iz Mongolije, Indije, Kine, središnog dijela Sibira, Australije, kao i sa ...
eSpona
Objavljeno: 10/07/2017
janko-nikolovski-pomirenje-ili-preplitanjeAspekti relacija (samo neki): Sloboda izražavanja: privatnost: javni interes: istraživačko novinarstvo: whistleblowers ... Može li Afrika postati postojbina ...
eSpona
Objavljeno: 30/06/2017
srdan-culafic-ljeto-lim-korzo-i-grad-koji-se-voliKada se iz njega odlazi srce se steže i ostaje sjeta. Svaki dolazak i boravak u njemu tjera srce da zatreperi i pokrene pozitivne emocije. Jednostavno, to je ...
eSpona
Objavljeno: 14/06/2017
umjesto-17-svjecica-na-tortiU subotu, 10. juna 2017. u beranskom Centru za kulturu održan je koncert „U sjećanju na Veljka“. Koncert je održan povodom Veljkovog sedamnaestog rođendana, a u ...
eSpona
Objavljeno: 20/05/2017
srdan-culafic-beranska-vremenska-sportska-linija-sjecanjem-protiv-zaboravaIzmeđu zivota i sporta stoji vremenska linija koja spaja i na kojoj su kao na traci zabilježeni ljudi i dogadjaji počevsi od viševjekovnih nadmetanja, trcanja, ...
eSpona
Objavljeno: 09/05/2017
perica-jokic-ziri-protiv-talentovanihU petak je u beranskom Centru za kulturu održano književno veče „Drugo lice ljubavi“. Srednjoškolci su čitali svoje radove, a žiri je imao tu nezahvalnu dužnost da, ...
eSpona
Objavljeno: 05/05/2017
sasa-radunovic-politicki-repetentiPokušaj nastavka prekinute Petnaeste sjednice Skupštine opštine Berane (SO) prošao je neslavno kao i njen početak. Novim padom i potvrdom onog što je viđeno više ...
eSpona
Objavljeno: 25/04/2017
milija-pajkovic-zavrsno-slovo-protiv-ulaska-crne-gore-u-nato-i-evropsku-zajednicuDržavna televizija, svakog dana i večeri, u svojim udarnim emisijama, kao prvu, a to znači po njima  i najvažniju vijest, objavljuje da je Crna Gora na samo ...
eSpona
Objavljeno: 24/04/2017
srdan-culafic-kuda-i-kako-dalje-iz-rukometne-provalije-u-kojoj-se-nalazimoSvi mi koji smo bili u rukometnom sportu danas se sa razlogom pitamo šta se desava sa crnogorskim rukometom? Kako dalje? Kuda? Šta je izlaz? Na ta pitanja ne ...
eSpona
Objavljeno: 17/04/2017
prof-dr-drasko-dosljak-monografija-o-pocasnom-berancu (Dragan Gaga Nikolić – Gospodin Mangup , priredila Radmila Stanković, Laguna – Beograd 2017, 231 str.) „U poslednjim godinama života, sve češće je pominjao ...
eSpona

Iz ugla satiričara:

Preporučujemo knjigu:

 

Zeljko Rutovic Postmediji knjiga

 

Priča eSpone