Drasko DosljakDan slovenske pismenosti i kulture, 24. maj, je praznik u čast Solunske braće – Ćirila i Metodija, tvoraca slovenske azbuke i gramatike. Prva ćirilična azbuka, nastala prije 11 vjekova, postala je osnov čitavog niza nacionalnih jezika. Ona je u velikoj mjeri uticala na formiranje vrlo bogatih slovenskih kultura, kao i kultura drugih naroda Evrope i Azije, na njihove međusobne veze i međusobno bogaćenje.

Pretpostavlja se da je prazavičaj Slovena bio u močvarnim ravnicama sjeverno od karpatskog planinskog vijenca. Ovaj približni geografski položaj određen je na osnovu unutrašnjih odnosa i proučavanja toponima i vanjskih odnosa: na sjeverozapadu su susjedi Slovena bili „Germani, na jugozapadu Venećani i Iliri, na sjeveroistoku baltički narodi, na istoku zapadni Finci, a na jugoistoku različita iranska i tračka plemena. Sa Rimljanima i Grcima Sloveni su dolazili u kontakt samo posrednim putem. U prvo vrijeme je ovaj slovenski prazavičaj bio ograničen na relativno malo područje. Kasnije se ovo područje postepeno povećavalo tako da su krajem perioda slovenskog zajedništva slovenska plemena naseljavala prilično veliki prostor koji je obuhvatao djelove današnje Poljske i Ukrajine, a na sjeveru je dopirao do Baltičkog mora“.

U prazavičaju slovenska plemena su govorila prajezikom koji je u velikoj mjeri bio jedinstven, a koji nazivamo praslovenski ili opšteslovenski.

I nakon raspada praslovenske zajednice u 4. vijeku, Sloveni su sačuvali svoju kulturu, jezik i mnogobožačku religiju. Do sredine 9. vijeka Sloveni nijesu poznavali pismenost. To zaključujemo iz traktata „O pismenima“, autora Crnorisca Hrabra, koji je nastao krajem 9. ili početkom 10. vijeka, a u kome se, pored ostalog, kaže: „pre toga Sloveni ne imađahu knjiga (tj. pisma), već crtama i zarezima čitahu i gatahu, budući pagani“.

Kada su naselili Balkan, na tlu Vizantijskog carstva bilo je nesačuvanih pojedinačnih zapisa učenih Slovena, koji su pisani grčkim pismom, ali slovenskim jezikom. Na tlu Zapadnog rimskog carstva bila je ista slika, samo što su tekstovi pisani latinskim pismom.

Staroslovenski jezik jeste najstariji slovenski književni jezik. Narodni jezik koji mu je u osnovi danas se nigdje ne govori. Prema tome staroslovenski jezik nije danas ničiji maternji jezik. Formalno na to ukazuje sam naziv toga jezika i to prvi dio složenice. Njime se ukazuje na jezik koji je nekada, u starini, bio u upotrebi. Drugi dio složenice treba da upućuje na etničko porijeklo toga jezika. To je književni jezik starih Slovena, bar većega dijela njihova, u prva dva vijeka njihove pismenosti.

Prve knjige napisane staroslovenskim jezikom bili su prevodi sa grčkog jezika i to tekstova vjerske prirode: djelovi Svetog pisma, životi svetaca i sl. Nastanak ovih knjiga je vezan za Solunsku braću Konstantina - Ćirila i Metodija i njihovu Moravsko - panonsku misiju među Slovenima. Originalni rukopisi iz toga perioda nijesu sačuvani. Najstariji spomenici na staroslovenskom jeziku su prepisi s kraja 10. i iz 11. vijeka. Ti spomenici su pisani ili glagoljicom ili ćirilicom.

Od slovenskih izvora za proučavanje ovoga perioda najvažniji su Žitije Ćirilovo i Žitije Metodijevo, a tu su i grčki izvori, kao što je Žitije sv. Klimenta, kao i mnogobrojni izvori na latinskom jeziku.

Djelo prvih slovenskih prosvetitelja, Ćirila i Metodija, kao i njihovih učenika, je od fundamentalnog istorijskog značaja. Zahvaljujući njima mi čujemo rodnu riječ kako nam odzvanja iz dubine od 11 vjekova. Kao i njihovi preci antički Heleni, i Ćirilo i Metodije su bili poietes. Njihovi prvi znaci za bilježenje slovenskog jezika nijesu samo filološki traženi, već i umjetnički stvoreni.

Cirilo i Metodije

Zavičaj Ćirila i Metodija je grad Solun do koga su dopirali i okolinu mu naseljavali već prvi Sloveni, doseljenici na Balkan. U domu drungara Lava, visokog vizantijskog vojnog i upravnog vođe, rodio se oko 815. godine Metodije, a njegov mlađi brat Konstantin, u monaštvu Ćirilo, rodio se 826. godine. Jezik Ćirila i Metodija, prema mišljenju S. Kuljbakina, predstavlja književnu obradu jednog govora iz okoline Soluna koji su Braća dobro poznavala od djetinjstva. U najstarijim pisanim izvorima 9. i 10. vijeka, staroslovenski se jezik naziva: slovenski.

Prema saznanjima iz Žitija Ćirilovog, velikomoravski knez Rastislav (842-871) uputio je poslanstvo, tokom 863. godine, vizantijskom caru Mihailu (842-867) porukom: „Naši su se ljudi odrekli paganstva i pridržavaju se hrišćanskog zakona, ali mi nemamo takvog učitelja koji bi nam na vašem jeziku pravu hrišćansku vjeru objasnio da bi i druge zemlje videći to nas slijedile. Zato nam pošalji, gospodaru, takvog episkopa i učitelja“. U Carigradu je ova ponuda dobro primljena i shvaćena. Odlučeno je da se pošalje jedna vjersko-kulturna misija naročitog tipa i metoda rada koju su predvodili braća Konstantin Filozof i iguman Metodije.

Prije polaska misije na put za Moravsku, Konstantin je zajedno sa Metodijem i drugim saradnicima sastavio azbuku za slovenski jezik, te su preveli i bogoslužbeno jevanđelje. Poslije četrdeset mjeseci rada u Moravskoj i otvorenog neprijateljstva latinsko-njemačkog sveštenstva koje je smatralo da su u pismenosti dopuštena samo tri jezika: jevrejski, grčki i latinski, Braća kreću na put u Rim kod pape. Konstantin se u Rimu u jednom grčkom manastiru zamonašio pod imenom Ćirilo i umro 869. godine. Metodije se 874. godine vraća u Moravsku. Tamo nastavlja da prevodi crkvene knjige na slovenski jezik, a 885. godine umire. Njihov rad nastavili su njihovi učenici, među kojima se ističu Kliment i Naum.

Staroslovenske azbuke su glagoljica i ćirilica. Osnov glagoljice je grčki, što se potpuno slaže sa istorijskim načelom po kome je „svaka istorijska azbuka u svojoj osnovici kulturna pozajmica“. Porijeklo ćirilice je vezano za grčko uncijalno pismo (ustav, majuskula), ali dopunjeno slovima kojih u grčkom pismu nije bilo.

U najstarije spomenike pisane glagoljicom spadaju: Zografsko jevanđelje, Marijino jevanđelje, Asemanovo jevanelje, Ohridsko jevanđelje, Kločev zbornik, Kijevski misal, a ćirilicom su , kao najstariji spomenici, pisani: Savina knjiga, Suprasaljski zbornik, Hilandarski odlomci, Samuilov natpis, i dr.

Jezik i duhovno nasljeđe su ono što određuje nacionalni identitet, ujedinjuje narod i društvo, a u mnogome predstavlja i osnovu državnog suvereniteta.

Prof. dr Draško Došljak

eSpona OTV EU

Otvorena televizija

Kolumna:

Objavljeno: 01/10/2017
perica-jokic-ribarsko-udruzenje-knjizevnikaJedan, u Crnoj Gori nepoznati, crnogorski pisac ušao je u najuži izbor za dodjelu ovogodišnje Nobelove nagrade za književnost. Ovaj pisac, koji nije svojom voljom ...
eSpona
Objavljeno: 23/09/2017
prof-dr-drasko-dosljak-spomeniciSpomenik treba zaslužiti! Rečenica koja temeljno vjekuje u Crnoj Gori. U ovoj rečenici su sadržani svi zakoni o spomenicima, spomen-obilježjima, ...
eSpona
Objavljeno: 19/09/2017
milija-pajkovic-carigradske-carolijePriča o košarkaškima Srbije koji su svoju otadžbinu predstavljali na upravo okončanom Prvenstvu Evrope u Carigradu, odnosno Istanbulu, jeste, u stvari, i nešto više ...
eSpona
Objavljeno: 10/09/2017
perica-jokic-kuda-ide-skolstvoOd ove godine stupaju na snagu nova školska pravila. To je treća faza ka ukidanju škola. Resorno ministarstvo se pobrinulo da ovo ukidanje ne ide naglo, zato je ...
eSpona
Objavljeno: 09/09/2017
janko-nikolovski-imam-pravo-da-znamU susret međunarodnom danu Right to know - imam pravo da znam Ovih dana, krajem septembra, 28. 09. tačnije, tradicionalno bez previše buke, obeležiće se dan ovog ...
eSpona
Objavljeno: 25/08/2017
jokovic-scekic-i-jedinstvo-snp-aVladimir Joković je novi predsjednik Socijalističke narodne partije (SNP) Crne Gore. Tako su odlučili delegati Osmog kongresa, održanog u nedjelju, 13. avgusta, u ...
eSpona
Objavljeno: 21/08/2017
milija-pajkovic-zakackaOkončano je Svjetsko prvenstvo u atletici, koje se održavalo u glavnom gradu Engleske i Ujedinjenog Kraljevstva, Londonu, od 4-og do 13-og avgusta! Grad kraljevske ...
eSpona
Objavljeno: 09/08/2017
milija-pajkovic-pomracenje-mjesecaDjelimično pomračenje Mjeseca, a cio njegov tok, mogao je preksinoć da se posmatra iz Mongolije, Indije, Kine, središnog dijela Sibira, Australije, kao i sa ...
eSpona
Objavljeno: 10/07/2017
janko-nikolovski-pomirenje-ili-preplitanjeAspekti relacija (samo neki): Sloboda izražavanja: privatnost: javni interes: istraživačko novinarstvo: whistleblowers ... Može li Afrika postati postojbina ...
eSpona
Objavljeno: 30/06/2017
srdan-culafic-ljeto-lim-korzo-i-grad-koji-se-voliKada se iz njega odlazi srce se steže i ostaje sjeta. Svaki dolazak i boravak u njemu tjera srce da zatreperi i pokrene pozitivne emocije. Jednostavno, to je ...
eSpona
Objavljeno: 14/06/2017
umjesto-17-svjecica-na-tortiU subotu, 10. juna 2017. u beranskom Centru za kulturu održan je koncert „U sjećanju na Veljka“. Koncert je održan povodom Veljkovog sedamnaestog rođendana, a u ...
eSpona
Objavljeno: 20/05/2017
srdan-culafic-beranska-vremenska-sportska-linija-sjecanjem-protiv-zaboravaIzmeđu zivota i sporta stoji vremenska linija koja spaja i na kojoj su kao na traci zabilježeni ljudi i dogadjaji počevsi od viševjekovnih nadmetanja, trcanja, ...
eSpona
Objavljeno: 09/05/2017
perica-jokic-ziri-protiv-talentovanihU petak je u beranskom Centru za kulturu održano književno veče „Drugo lice ljubavi“. Srednjoškolci su čitali svoje radove, a žiri je imao tu nezahvalnu dužnost da, ...
eSpona
Objavljeno: 05/05/2017
sasa-radunovic-politicki-repetentiPokušaj nastavka prekinute Petnaeste sjednice Skupštine opštine Berane (SO) prošao je neslavno kao i njen početak. Novim padom i potvrdom onog što je viđeno više ...
eSpona
Objavljeno: 25/04/2017
milija-pajkovic-zavrsno-slovo-protiv-ulaska-crne-gore-u-nato-i-evropsku-zajednicuDržavna televizija, svakog dana i večeri, u svojim udarnim emisijama, kao prvu, a to znači po njima  i najvažniju vijest, objavljuje da je Crna Gora na samo ...
eSpona
Objavljeno: 24/04/2017
srdan-culafic-kuda-i-kako-dalje-iz-rukometne-provalije-u-kojoj-se-nalazimoSvi mi koji smo bili u rukometnom sportu danas se sa razlogom pitamo šta se desava sa crnogorskim rukometom? Kako dalje? Kuda? Šta je izlaz? Na ta pitanja ne ...
eSpona
Objavljeno: 17/04/2017
prof-dr-drasko-dosljak-monografija-o-pocasnom-berancu (Dragan Gaga Nikolić – Gospodin Mangup , priredila Radmila Stanković, Laguna – Beograd 2017, 231 str.) „U poslednjim godinama života, sve češće je pominjao ...
eSpona
Objavljeno: 05/04/2017
fatima-mededovic-begovic-podrska-diskiminisanim-majkama-sa-jednim-i-dvoje-djeceKao građanka, kroz civilni sektor i druge asocijacije, javno sam iznosila svoj stav. Na vrijeme sam ukazivala na zakone koji diskriminišu majke sa jednim i dvoje ...
eSpona
Objavljeno: 28/03/2017
krugovi-politickog-pritiska-na-javni-servisNeuobičajeno mirno je prošao izbor direktora (direktorice) Javnog servisa RTV CG. Nema oglašavanja medijskih i novinarskih udruženja, nema ni saopštenja kojima ...
eSpona
Objavljeno: 19/03/2017
fatima-mededovic-begovic-kafkizam(Stvarnost nevidljivog suda) Ovaj dolje postavljeni fragment vezano za književno  djelo  PROCES i samog pisca, Franca Kafku,  podsjetnik je da ...
eSpona
Objavljeno: 13/03/2017
sasa-radunovic-izborna-godinaPodijeljena i sa izgubljenim legitimitetom, Koalicija „Zdravo Berane“ ušla je devetog marta u predizbornu godinu. Bez investicija, vizije, novih radnih mjesta u ...
eSpona
Objavljeno: 27/02/2017
milija-pajkovic-cardaci-ni-na-nebu-ni-na-zemljiNa sjevernom kraju piste nekadašnjeg beranskog aerodroma nalazi se pet čardaka ni na zemlji, ni na nebu! To su Pristanišna, Pilotska i Upravna zgrada, Veliki hangar ...
eSpona
Objavljeno: 21/02/2017
dr-sanja-kovacevic-pedeset-nijansi-inspekcijeČija su krmad podno puta? E ovako, stane moj muž da sipa vode na onaj izvor iz potpornog zida, prije „tunjela“ u Zaostro da napuni hladnjak. Ja dangubna i ...
eSpona
Objavljeno: 20/02/2017
milija-pajkovic-marsalove-pudliceBio jednom u jednoj, pomalo brdovitoj, a pomalo i ravničarskoj zemlji, koja nema nikakve veze, a niti bilo kakve sličnosti, taman posla, sa ovom našom, jedan ...
eSpona
Objavljeno: 18/02/2017
fatima-mededovic-begovic-mobing-i-govor-mrznjeTermin mobing je prvi put 1984. godine upotrijebio švedski psiholog Hajnc Lejman. U našem jeziku riječi šikaniranje, maltretiranje, navodno nije bilo adekvatnog ...
eSpona
Objavljeno: 08/02/2017
janko-nikolovski-medijski-dijalozi-su-casopis-institucijaToliko je dosad pisano o značaju dijaloga o medijima (čitaj: o čovjekovim pravima) kroz, u naslovu pomenuti, čak i vanregionalni časopis i kroz njegove redovne ...
eSpona
Objavljeno: 06/02/2017
kolumna-sasa-radunovic-rujiste-je-napusteno-zivjelo-rujistePrivremeno odlagalište komunalnog otpada u Rujištu ponovo se koristi, a radnici Komunalnog preduzeća sakupljeni otpad, sa povremenim prekidima, odvoze ga na ...
eSpona
Objavljeno: 21/01/2017
prof-dr-drasko-dosljak-njegos „Je  l’ na srcu ka na jezik vama,Vjerujete  l’ tome što zborite...?“                       ...
eSpona
Objavljeno: 10/01/2017
milija-pajkovic-da-li-je-kurta-murta-ili-je-murta-kurtaSa ovih stranica sam se oglasio prije dvije godine, četvrtog oktobra, kolumnom "Kurta i Murta“, u kojoj sam ponešto napomenuo o Kurtama i Murtama iz jedne zemlje ...
eSpona
Objavljeno: 02/01/2017
milija-pajkovic-srdzba-ljepotice-bistriceMalena Crna Gora mogla se do avgusta 2012. godine pohvaliti nečim čime se nijesu mogle podičiti ni mnogo veće i razvijenije zemlje - naime, u tom trenutku u njoj je ...
eSpona
Objavljeno: 27/12/2016
sasa-radunovic-ali-baba-i-17-politickih-razbojnika-ili-kakav-je-kraj-koalicije-zdravo-beraneNakon prekida Dvanaeste sjednice SO Berane, održane u aprilu, kada je neusvajanjem i ponovljenim glasanjem Izvještaja o radu predsjednika Opštine, koji je, iz ...
eSpona
Objavljeno: 15/11/2016
milija-pajkovic-nole-glavu-gorePrisjetih se jednog davnog trenutka, prisjetih se bokserskog okršaja između BK Berane i BK Budućnost, koji je održan pred krcatim gledalištem, na hramu beranskog ...
eSpona
Objavljeno: 14/11/2016
sasa-radunovic-na-istoku-stare-price-na-zapadu-nista-novoOno što je Espona najavila još u februaru, da će beranska lokalna uprava morati da radi rebalans i da je njegova struktura nerealna i izrazito potrošačka, danas se ...
eSpona
Objavljeno: 06/11/2016
dr-drasko-dosljak-izbori-i-vladaStandardna pitanja nakon svih izbora, pa i crnogorskih, jesu: Ko će i kada formirati Vladu? Nakon oktobarskih parlamentarnih izbora u Crnoj Gori ovim pitanjima ...
eSpona
Objavljeno: 31/10/2016
milija-pajkovic-pismo-bake-njegosave-ili-glasacu-sinko-za-vas-kad-bidnete-na-vlasNije prošlo mnogo od završetka ovih poslednjih naših izbora, kad nam stiže pismo! Pristiže ti ono u ovo vrijeme fejsbuka, tvitera i ostalih zavrzlama i gubivremena ...
eSpona
Objavljeno: 29/10/2016
komnen-becirovic-napad-na-njegovo-velicanstvo-izvor-moraceEvo već tri decenije kako se vodi borba za spas Morače koja je još od početka poprimila evropske, ako ne svjetske razmjere i tokom koje se ispostavilo da je Morača ...
eSpona
Objavljeno: 19/10/2016
sasa-radunovic-dok-je-df-a-nema-zime-za-dpsOvaj osvrt mogao je da sačeka par dana. I da bude, opet, isto (ne) atraktivan i (ne) čitan. Mogao je, ako se kalkuliše i čeka šta će biti dalje... Ali, onda bi ...
eSpona
Objavljeno: 05/10/2016
milija-pajkovic-atak-na-srce-moraceSelo Ljevište, u Gornjoj Morači, nalazi se na 1.173 metra nadmorske visine, ispod jednog od vrhova planine Lole - Zebaoca! Prema popisu iz 2003 godine u selu je ...
eSpona
Objavljeno: 27/09/2016
drasko-dosljak-evropski-dan-jezika Koliko jezika znaš, toliko vrijediš Latinska izreka Jezici su nastajali i nestajali. Ima jezika koji su nestali bez traga, neki su se trasformisali u niz ...
eSpona
Objavljeno: 18/09/2016
sasa-radunovic-savoNakon primirja između politike i političara sa jedne strane i građana sa druge, već čuvena beranska priča o odvoženju i tretmanu otpada ponovo je aktivirana. U ...
eSpona
Objavljeno: 06/09/2016
fatima-mededovic-begovic-za-moju-i-vasu-lijepu-crnu-goruPoštovani/e građani/ke, Obzirom da me svakoga dana zovu nekakvi “misionari“, koji hoće da spasu državu - samo ako im našim glasovima omogućimo lagodan život ...
eSpona
Objavljeno: 27/08/2016
milija-pajkovic-da-li-neko-u-crnogorskom-sportu-koristi-nedozvoljena-podsticajna-sredstva-odnosno-dopingLjetnje olimpijske igre u Riju, s prizvukom karnevala i Kopakabane, okončane su - medalje su podijeljene i olimpijsko selo je ostalo prazno. Preostaje vrijeme ...
eSpona
Objavljeno: 24/08/2016
milija-pajkovic-vazno-je-ucestvovatiKrilaticu "važno je učestvovati" koja je trebalo da odslikava duh Ljetnjih sportskih igara, odnosno Olimpijskih, nije izrekao, kako se često navodi, osnivač ...
eSpona
Objavljeno: 21/07/2016
perica-jokic-mister-kontejnerPreksinoć je u beranskom Centru za kulturu vrhunski dobro odigrana predstava - monodrama „Junak đevojka“ u izvedbi glumice Jelene Ivanišević - Paunović. I sve bi ...
eSpona
Objavljeno: 15/07/2016
sasa-radunovic-krug-je-zatvorenPrivremeno odlagalište komunalnog otpada u Rujištu, definitivno, nije više u opticaju i lokalna vlast traži drugu lokaciju za te namjene. To više nijesu samo ...
eSpona
Objavljeno: 28/06/2016
velija-muric-a-mi-kao-eto-hocemo-da-smo-ljudi"Majko, pa on je mrtav!" Bile su to dugačke kolone ljudi, žena, djece i staraca, koje su se nenaviknute na planinsko bespuće iz pravca prevoja Kula, spuštale prema ...
eSpona
Objavljeno: 10/06/2016
janko-nikolovski-prica-o-skracivanju-frontaili: ... aux armes citoyens... Herceg Novi je krajem maja doneo, barem za mene, jedno važno otkrovenje. Izuzetno autoritetni i evropski formatirani učesnici ...
eSpona
Objavljeno: 03/05/2016
milija-pajkovic-vatraNe zna se da li se to i, uistinu, desilo, ali se već dugo i to naveliko priča o nekim našim ljudima koji su otišli na rad u inostranstvo, u jednu državu, sređenu po ...
eSpona
Objavljeno: 11/04/2016
mandic-oce-smjenu-radojke-rutovic-da-bi-imali-jos-jedne-vijestiDio opozicije neće da potpiše Sporazum o slobodnim i fer izborima dok direktorica nacionalnog Javnog servisa Radojka Rutović ne podnese ostavku. Ucjena koju zdrav ...
eSpona
Objavljeno: 07/04/2016
sasa-radunovic-izvjestajNa prekinutoj Dvanaestoj redovnoj sjednici Skupštine opštine Berane, Koalicija „Zdravo Berane - SNP-DF“ izgubila je izborni legitimitet. Ma kako da se pravno tumači ...
eSpona

Iz ugla satiričara:

Preporučujemo knjigu:

 

Vildan knjiga

 

Priča eSpone