Pozorište je istorija jednog grada“, kako kaže jedna drevna izreka, stremljenje društvenih potreba i svjedočanstvo njegovog kulturnog bitisanja. Upravo ova priča posvećena je prvoj pozorišnoj predstavi u varoši Berane i ukratko prati razvojni put do početka Drugog svjetskog rata.

Prema pisanju „Carigradskog glasnika“, novina srpskog življa u Turskoj, dat je opširniji opis tradicionalnog sabora i proslave Velike Gospođe kod manastira Đurđevi stupovi u Beranama 15. avgusta 1908. (po starom kalendaru), gdje se pored ostalog davao i pozorišni komad „Knez Ivo od Semberije”. Ovaj  jedinstveni događaj koji je izazvao opšte interesovanje varošana i okolnog stanovništva, može se  smatrati začetkom pozorišnog života na ovim prostorima. Priredbu je organizovala  grupa beranskih đaka srednjih i stručnih škola u Skoplju, tada Turskoj, a kao sala poslužile  su prostorije prve Srpske škole u Donjim Vasojevićima, a za tu priliku je podignuta bina od dasaka prekrivena zavjesama.

Pozoriste 2 Kostana

Prije podizanja zavjese, prisutne je zamolio za red jedan od organizatora  Niko A. Cemović, pa se pristupilo programu. Najprije se deklamovalo „Padajte braćo“, „Tri hajduka“ i „Ciganin hvali svoga konja“, nakon čega se pristupilo izvođenju predstave „Knez Ivo od Seberije“ čiji je glavni akter bio Mihailo Kurtović. Tokom izvođenja komada gledaoci su spontano ispoljavali neskrivene uzdahe i suze. Predstava je ponovljena u nedjelju 17. avgusta, za oficire turskog garnizona, kajmakana, kadiju, pograničnog komesara i sve viđenije varoške Turke, s tim da je ovog puta  rolu Kulina kapetana igrao Beranac Vukajlo Dević, učiteljac Bogoslovsko-učiteljske škole u Prizrenu. Prihod od priredbe u iznosu od 20 napoleona poslat je Odboru u Skoplju za podizanje nove zgrade Gimnazije.

Tokom međuratnog perioda pored postojanja svih uslova za nastanak i razvoj, Berane nije imalo stalno pozorište niti profesionalnih glumaca, već se sva aktivnost zasnivala na amaterskoj osnovi. Dramsku aktivnost su njegovale brojne pozorišne sekcije pri Sokolskom društvu, Kolu srpskih sestara, Bratstvu, Sportskom klubu „Budim grad“, Knjižnici i čitaonici, Gimnaziji, diletantske grupe okolnih sela Doca i Pešaca, kao i Varoško amatersko pozorište pod rukovodstvom službenika Putne sekcije, ruskim emigrantom Topalovim, organizatorom, režiserom i koreografom. Pored davanja priredbi građanstvu i posebno đacima, pozorišne grupe su nastupale u Bijelom Polju, Andrijevici, Plavu.

pozorište BA bina

Razvoju pozorišnog života varoši doprinijelo je podizanje zgrade Doma trezvenosti, čiji radovi su završeni 1934. Godine. Raspolagao  je velikom salom sa balkonima i pozorišnom binom, kao i drugim pratećim prostorijama. Njegovim otvaranjem zvanično su otpočele i redovne predstave. Uglavnom su prikazivani razni komadi, ali pretežno komičnog žanra od Branislava Nušića, Koste Trifkovića i drugih.

Prema zapisanim kazivanjima starijih Beranaca, gledaoci su bili zadovoljni kvalitetom odigranih predstava, zahvaljujući njenim izvođačima koji su poticali iz raznih društvenih struktura, među kojima su bila imena advokata Alekse Dragojevića i Radomira Lalevića, profesora Jovana Ivovića i Dobrašina Šoškića, studenata Aleksandar-Lekice Arsenijevića, Gligorija Popovića, Milana Delevića, Košu Dimića, zanatlija, pekarskog majstora Blaga Novakovića, inače miljenika publike, koji je kao komičar iskazao veliki talenat i umješnost u glumi.

Među glumcima amaterima ovoga perioda pominju se i krojački majstor Blago Vasiljević i Milorad Spasojević, koji su nastavili glumačku karijeru i poslije rata. Od  djevojka nastupale su Danica Vujošević, Vjerka Dimić, učiteljice Dara Joksimović i Dara Stamatović, Rosa Lutovac iz Harema i druge. Među njima je posebnu pažnju izazivala pojava Dragice Jojić, supruge sreskog načelnika, koja je svirajući na klaviru često pratila scenska izvođenja.  

Muzej

Periodika („Zetski glasnik”, „Slobodna misao”, „Epoha”, „Politika”, „Pravda” i dr.) iz tridesetih godina prošlog vijeka, sa pažnjom i publicitetom  je pratila pozorišne aktivnosti u Beranama, stavljajući akcenat na gostujuća  pozorišita i putujuća  društva iz drugih gradova: Cetinja-Nacionalno pozorište, Podgorice- „Napredak”, Skoplja, Subotice, Bijelog Polja

Prema reportoaru, pozorišna publika Berana je imala priliku da vidi komade: „Sveti Sava u Istri”, „Pokojnik”, „Hajduk Stanko”, „Miloš Obilić”, „Hasanaginica”, „Smrt majke Jugovića”, „Zrinski”, „Popezam” „Djevojačka kletva”, „Djida”, „Zona Zamfirova”, „Gospođa ministarka”,  te brojne druge i danas aktuelne pozorišne predstave .

pozorište Djido

Kada je riječ o pozorišnom radu u Beranama, nezaobilazno je ime Marka P. Cemovića (1873-1941), diplomate, autora drame „Divlja ptica”, jedinog dramskog pisca sa ovih i širih prostora Crne Gore.

Pozorišne aktivnosti obnovljene su pred okončanje rata, sa dolaskom partizanskih jedinica koje su organizovale nekoliko sporadičnih predstava. Konačnim oslobođenjem varoši, nakon formiranja Kulturno-umjetničkog društva “Dušan Bošković”, u okviru programskih djelatnosti, formirana je i Dramska sekcija koja je nastavila tradiciju pozorišta u Beranama.

Prvi pozorišni glumac amater

Jedan od prvih pozorišnih glumaca amatera u Beranama bio je Vukajlo R. Dević (Rovca kod Berana 1892 - Beograd 1972). Dević je bio učitelj i upravitelj narodnih osnovnih škola u Beranama, Peći i Beogradu, nacionalni radnik, poslanik Velike podgoričke skupštine, ratni internirac u Drugom svjetskom ratu. Bavio se literarnim radom, sarađivao u staleškim i drugim listovima.

Tekst i foto: Zoran Zečević

Tekst preuzet iz časopisa „Nova Sloboda“

           

             

Aforizam dana:

Davno bi on prestao s dijetom da ima šta da jede.
Slavica Agić
Aforizmi >>>

eSpona OTV EU

Otvorena televizija

Kultura

Objavljeno: 07/11/2018
danas-pocinje-medunarodni-filmski-festival-fortecaMeđunarodni filmski festival FORTECA održava se u Beranama u periodu od sedmog do devetog novembra. Projekcije filmova će se održati u Centru za kulturu, a festival ...
eSpona
Objavljeno: 04/11/2018
braho-adrovic-dva-nova-zadivljujuca-epa-homera-sa-obrovaU izdanju Matice Bošnjaka iz Novog Pazara upravo je izašao iz štampe treći ep Avda Međedovića iz Bijelog Polja "Mustaj - beg Lički", koji su, kao i predhodva dva ...
eSpona
Objavljeno: 03/11/2018
momcilo-zekovic-zeko-volimo-se„Bog progovori: Ovo što sam za sebe ostavio i što nazvah Crna Gora neka bude dom tom narodu i neka se oni zovu Crnogorci, a ovo đe sada stojim neka se zove Cetinje ...
eSpona
Objavljeno: 01/11/2018
beranski-pjesnik-velimir-ralevic-i-dejan-donovic-nastupali-u-vojvodiniNa poziv Nacionalnog savjeta crnogorske nacionalne manjine u Srbiji, Beranac Velimir Ralević - jedan od najboljih pjesnika za djecu i mlade na prostoru bivše SFRJ, ...
eSpona
Objavljeno: 31/10/2018
u-beogradu-promovisana-izdanja-srpske-narodne-odbrane-vasojevica-i-limske-dolineNa 63. Međunarodnom sajmu knjiga u Beogradu predstavljena je knjiga “Vasojevići u borbi za srpsko i jugoslovensko ujedinjenje od 1914. do 1918. godine”, autora ...
eSpona
Objavljeno: 29/10/2018
veceras-se-urucuju-nagrada-i-plakete-komunaSvečana dodjela nagrade Komun@ koju dodjeljuje istoimeni časopis, održaće se noćas, u Hotelu “Podgorica”, sa početkom u 19 časova. Kako je najavljeno, godišnju ...
eSpona
Objavljeno: 26/10/2018
prof-dr-nenad-vertovsek-dobitnik-nagrade-dialogos-za-2017-godinuSvečano uručenje nagrade „Dialogos“ za 2017. godinu održaće se u utorak, 30. oktobra, u podgoričkom Hotelu „Hilton“, sa početkom u 18 časova i 30 minuta. ...
eSpona
Objavljeno: 26/10/2018
krstas-jana-krivokapic-lauerat-godisnje-nagrade-udruzenja-krstasPovodom dodjele Godišnje nagrade „Da je vječna Crna Gora - Milorad Mido Vujošević“ saopštenjem za javnost oglasilo se Udruženje Crnogoraca Srbije „Krstaš“. ...
eSpona
Objavljeno: 25/10/2018
nova-knjiga-stih-djecijeg-kosmosaPisati dječiju poeziju, znači pisati i opisivati jedan svijet. Maštovit, radostan, pun očekivanja i želja. To je svijet veselosti i ljepote, šarenila duginih boja i ...
eSpona
Objavljeno: 21/10/2018
dobrasin-jelic-zavicaj-je-najljepse-mjesto-na-svijetu„Berаne je mjesto velikog brojа mojih rođаkа i prijаteljа. Lim je ljepotа, kojom se nаdаhnjujemo svаki put kаd vidimo njegovo zelenilo i čujemo njegovo žuborenje. ...
eSpona
Objavljeno: 19/10/2018
petnjica-odrzana-smotra-folkloraSedma Međunarodna smotra folklora – Petnjica 2018. Pokazalo se da je ta, tradicionalna, manifestacija zaživjela u pravom smislu te riječi. Ne samo po broju ...
eSpona
Objavljeno: 16/10/2018
u-budvi-odrzano-uspjesno-poetsko-vece-beranca-velimira-ralevicaPoetsko veče beranskog pjesnika Velimira Ralevića održano je proteklog vikenda u Narodnoj biblioteci Budve. O Ralevićevom stvaralaštvu govorila je profesorica ...
eSpona
Objavljeno: 15/10/2018
nenad-stevovic-dobitnik-godisnje-nagrade-ademu-softicu-plaketa-komunNakon izbora dobitnika Godišnje nagrade i plaketa za doprinos očuvanju, afirmaciji i valorizaciji kulturne baštine za 2018. godinu, saopštenjem za javnost ...
eSpona
Objavljeno: 10/10/2018
u-subotu-se-odrzava-manifestacija-dani-sjecanja-na-srpske-junake-i-dobrovoljce-berane-2018U čast obilježavanja jubileja stogodišnjice od završetka Prvog svjetskog rata i oslobođenja Berana od Austrougarske, „Srpska narodna odbrana Vasojevića i limske ...
eSpona
Objavljeno: 10/10/2018
pred-citaocima-41-kolasinske-novosti“Kolašinske novosti” i u najnovijem broju (41) čuvaju dobru uređivčku praksu kombinujući tekstove raznovsne tematike - od naučnoistraživačkih, preko putopisnih do ...
eSpona
Objavljeno: 05/10/2018
pred-citaocima-osmi-broj-casopisa-nova-slobodaOsmi broj časopisa „Nova Sloboda“ izašao je iz štampe. Novi broj otvara Foto reportaža sa promocije Nove Slobode održane u Beogradu, kao i Foto reportaža posvećena ...
eSpona
Objavljeno: 03/10/2018
mojkovac-prikazan-dokumentarni-film-mojkovacki-odisej-autora-mirka-jakovljevicaU okviru pratećeg programa Mojkovačke filmske jeseni prikazan je dokumentarni film "Mojkovački odisej", posvećen Vladimiru Zindoviću, koji je kao radio – ...
eSpona
Objavljeno: 02/10/2018
festival-limsko-srce-odrzace-se-pocetkom-oktobraPeti međunarodni dječji festival „Limsko srce“ održaće se u periodu 3.- 5. oktobar 2018. godine. Ova manifestacija je posvećena obrazovanju, druženju i zabavi djece ...
eSpona
Objavljeno: 01/10/2018
promovisana-knjiga-beranske-price-mele-hadrovic-muricKnjiga „Beranske priče“, autorke Mele Hadrović – Murić promovisana je u subotu veče, u punoj sali Centra za kulturu Berane. Organizator promocije bila je ...
eSpona
Objavljeno: 29/09/2018
promovisana-zbirka-poezije-duska-nedovicaZbirka poezije ''Otvorena vrata mojih tajni,rijeka mojih snova'' autora Duška Nedovića promovisana je u sali  bjelopoljskog Centra za kulturu. Kako je ...
eSpona
Objavljeno: 27/09/2018
zakazana-promocija-knjige-beranske-price-mele-hadrovic-muricPromocija knjige „Beranske priče“, autorke Mele Hadrović – Murić održaće se u sali Centra za kulturu Berane, koji je i organizator promocije. Promocija je zakazana ...
eSpona
Objavljeno: 25/09/2018
velimir-ralevic-na-danima-djecjeg-humora-u-lazarevcuPoslije nedavnog gostovanja na Ratkovićevim večerima poezije, zastupljenosti u još dvije značajne antologije (a uvršten je u četrdeset), poznati crnogorski ...
eSpona
Objavljeno: 23/09/2018
hasnija-muratagic-tuna-sjecati-se-znaci-sresti-se-sa-samim-sobomRecenzija rukopisa "Beranske priče" Mele Hadrović - Murić Na recenziranje sam dobila rukopis Mele Hadrović - Murić pod naslovom Beranske priče. Iz samog naslova se ...
eSpona
Objavljeno: 12/09/2018
prikaz-dr-vukajla-gluscevica-knjiga-doktora-mirka-jokovljevica-i-radenka-scekica-predstavlja-znacajnu-studiju-za-novinarstvo-u-praksiDr Mirko Jakovljević, dr Radenko Šćekić, “Mediji i novinarstvo u praksi”, HHK Internacional, Beograd 2018, ISBN 978-86-6157-070-4 Iz štampe je izašla knjiga autora ...
eSpona
Objavljeno: 11/09/2018
najavljen-bogat-program-mojkovacke-filmske-jeseniOvogodišnja „Mojkovačka filmska jesen“, koja će se održati 43. put, svečano će biti otvorena u ponedjeljak, 24. septembra, prikazivanjem crnogorskog filma ...
eSpona
Objavljeno: 06/09/2018
pred-citaocima-dvadeset-i-osmi-broj-casopisa-komunaNovi 28. broj časopisa za lokalnu samoupravu i njegovanje baštine "Komun@" odštampan je  i već se nalazi na prodajnim mjestima širom Crne Gore. KOMUN@ je ...
eSpona
Objavljeno: 05/09/2018
u-bijelom-polju-pocelo-snimanje-etno-filma-o-zdravicamaU produkciji Bjelopoljskog muzeja, po scenariju Radmira Perišića - novinara i publiciste, a u režiji dr Mirka Jakovljevića, u avgustu je počelo snimanje etno filma ...
eSpona
Objavljeno: 04/09/2018
knjiga-atakama-nikole-nikolica-predstavljena-u-lovcencuPovodom organizovane promocije knjige „Atakama“ saopštenjem za javnost se oglasila Press služba Udruženja Crnogoraca u Srbiji „Krstaš“. Dostavljeno saopštenje ...
eSpona
Objavljeno: 31/08/2018
petnjica-izlozba-prirodnjackog-muzeja-posebna-je-crna-goraPrirodnjački muzej je 15. avgusta u petnjičkom Centru za kulturu otvorio izložbu pod nazivom „Posebna je Crna Gora“ koja je izazvala interesovanje građana i koja će ...
eSpona
Objavljeno: 24/08/2018
komuna-raspisala-konkurs-za-dodjelu-godisnje-nagrade-2018Časopis za lokalnu samoupravu i njegovanje baštine Crne Gore, Komun@ raspisao je redovni Konkurs za dodjelu  Godišnje nagrade  za očuvanje, ...
eSpona
Objavljeno: 20/08/2018
agovic-i-vece-sredine-bi-nam-pozavidjele-na-bihorskom-kulturnom-ljetuPredsjednik Opštine Petnjica Samir Agović ocijenio je da je “Bihorsko kulturno ljeto” nadmašilo očekivanja i da je Petnjicu u najboljem svjetlu predstavilo na ...
eSpona
Objavljeno: 18/08/2018
nova-knjiga-branka-bogavac-i-nobelovci(Branka Bogavac: „Razgovori u Parizu, DESET NOBELOVACA – u sazvježđu velikana“,  Narodna knjiga,  Miba books, Podgorica, Beograd, 306 str) Branka ...
eSpona
Objavljeno: 16/08/2018
odrzana-promocija-monografije-crnogorska-pop-rok-muzika-1954-1991Sinoć je u Beranama održana promocija monografije „Crnogorska pop- rok muzika 1954-1991“, autora Željka Milovića. Promocija je održana u Salonu „Ivangrad“, nedavno ...
eSpona
Objavljeno: 14/08/2018
promocija-monografije-crnogorska-pop-rok-muzika-1954-1991-u-hotelu-beranePromocija monografije “Crnogorska pop-rok muzika 1954-1991”, autora Željka Milovića, održaće se u srijedu, 15. avgusta, u Salonu “Ivangrad”. Organizatori promocije ...
eSpona
Objavljeno: 14/08/2018
izabran-ziri-za-dodjelu-nagrade-casopisa-komunPovodom izbora tročlanog žirija za dodjelu Godišnje nagrade saopštenjem za javnost oglasio se Programski odbor časopisa Komuna. Dostavljeno saopštenje Espona ...
eSpona
Objavljeno: 10/08/2018
naucna-studija-zivojina-perica-crna-gora-u-jugoslovenskoj-federaciji-predstavljena-u-lovcencuPovodom predstavljanja studije „Crna Gora u jugoslovenskoj federaciji“ u Crnogorskom kulturnom centru, u Lovćencu, saopštenjem za javnost oglasilo se Udruženje ...
eSpona
Objavljeno: 09/08/2018
nvu-beranda-organizuje-vece-posveceno-vojvodi-gavru-vukovicuU spomen obilježavanja 90 godina od smrti vojvode Gavra Vukovića - ministra inostranih djela Kraljevine Crne Gore, Nevladino udruženje građana „Beranda“ organizuje ...
eSpona
Objavljeno: 09/08/2018
nikolaidis-u-petnjici-ljudi-nijesu-nista-naucili-iz-onoga-sto-nam-se-desiloPisac i kolumnista Andrej Nikolaidis, promovisao je u Petnjici romane “Devet” i “Mađarska rečenica”. Tom prilikom gostovao je i u Radiju Petnjica gdje je, ...
eSpona
Objavljeno: 03/08/2018
casopisi-komuna-i-glasnik-bihora-promovisani-u-okviru-bihorskog-kulturnog-ljetaNakon što je kao medijator večeri Sinan Tiganj - direktor Centra za kulturu, predstavio promotere Glasnika Bihora i Komune, priču o “brendu crnogorske baštine - ...
eSpona
Objavljeno: 03/08/2018
beranskom-koncertu-aca-pejovica-prisustvovalo-10-000-hiljada-ljudiPovodom održanog koncerta Aca Pejovića saopštenjem se oglasio Biro za odnose sa javnošću Opštine Berane. Dostavljeno saopštenje Espona integralno prenosi. Jedan ...
eSpona
Objavljeno: 01/08/2018
petnjica-odrzana-manifestacija-dan-dijasporeU sklopu petog “Bihorskog kulturnog ljeta“, juče je u Petnjici održana manifestacija „Dan dijaspore“. Pored čelnika lokalne uprave, manifestaciji je prisustvovao ...
eSpona
Objavljeno: 31/07/2018
gusinje-komun-promovisana-na-etno-festivaluPromocijom ukupnih izdanja časopisa Komun@, završena je manifestacija "Etno fest” koja je ove godine po prvi put organizovana u  Gusinju -najmlađoj ...
eSpona
Objavljeno: 31/07/2018
najposjeceniji-tandr-fest-preko-15-000-posjetilaca-za-dvije-veceriDvodnevni „Tandr fest“ predstavlja temu saopštenja Biroa za odnose sa javnošću Opštine Berane. Dostavljeno saopštenje Espona integralno prenosi. Velikom žurkom ...
eSpona
Objavljeno: 29/07/2018
duga-briljirala-u-rumunijiNa Međunarodnom „Catalina festivalu“ održanom u Rumuniji, Kulturno umjetničko društvo „Duga“ osvojilo je drugo mjesto. Festival je održan u periodu 24-28. jula, a ...
eSpona
Objavljeno: 28/07/2018
vojvoda-gavro-vukovic90 godina od smrti Vojvoda Gavro Vuković (Lijeva Rijeka, 1852 – Berane 1928) je sin jednog od najznamenitijih crnogorskih vojvoda. U svojim memoarima, Gavro ...
eSpona
Objavljeno: 27/07/2018
promocija-knjige-iguman-mojsijePromocija knjige „Iguman Mojsije“, autora Đorđija Maksimova Ojdanića, obaviće se u subotu, 28. jula, u amfiteatru Srednje medicinske škole „Dr Branko Zogović“. ...
eSpona
Objavljeno: 25/07/2018
promocija-knjige-rusi-u-crnoj-gori-autora-zorana-loktionovaPromocijom knjige “Rusi u Crnoj Gori”, autora Zorana Loktionova, završava se ovogodišnja manifestacija “Dani ruske kulture”, koja je održana u sklopu “Beranskog ...
eSpona
Objavljeno: 23/07/2018
clanovi-kud-duga-otputovali-na-festival-u-rumunijiČlanovi beranskog KUD „Duga“ otputovali su danas za Rumuniju gdje će nastupiti na Međunarodnom festivalu. Festival je za djecu i omladinu takmičarskog karaktera, a ...
eSpona
Objavljeno: 23/07/2018
iz-stampe-izasao-12-broj-novina-sjeveraNovine sjevera i u najnovijem broju (12) čuvaju dobru uređivčku praksu kombinujući tekstove raznovsne tematike - od naučnoistraživačkih, preko putopisnih do ...
eSpona
Objavljeno: 20/07/2018
poceli-dani-ruske-kultureIzložbom fotografija „Najljepša zemlja“, koju je priredilo Rusko geografsko društvo iz Beograda, održanom u Spomen kući vojvode Gavra Vukovića i koncertom Ruskog ...
eSpona

Predstavljamo knjigu:

Iz ugla satiričara:

Preporučujemo knjigu:

 

Zeljko Rutovic Postmediji knjiga

 

Kolumne:

Priča eSpone