Pozorište je istorija jednog grada“, kako kaže jedna drevna izreka, stremljenje društvenih potreba i svjedočanstvo njegovog kulturnog bitisanja. Upravo ova priča posvećena je prvoj pozorišnoj predstavi u varoši Berane i ukratko prati razvojni put do početka Drugog svjetskog rata.

Prema pisanju „Carigradskog glasnika“, novina srpskog življa u Turskoj, dat je opširniji opis tradicionalnog sabora i proslave Velike Gospođe kod manastira Đurđevi stupovi u Beranama 15. avgusta 1908. (po starom kalendaru), gdje se pored ostalog davao i pozorišni komad „Knez Ivo od Semberije”. Ovaj  jedinstveni događaj koji je izazvao opšte interesovanje varošana i okolnog stanovništva, može se  smatrati začetkom pozorišnog života na ovim prostorima. Priredbu je organizovala  grupa beranskih đaka srednjih i stručnih škola u Skoplju, tada Turskoj, a kao sala poslužile  su prostorije prve Srpske škole u Donjim Vasojevićima, a za tu priliku je podignuta bina od dasaka prekrivena zavjesama.

Pozoriste 2 Kostana

Prije podizanja zavjese, prisutne je zamolio za red jedan od organizatora  Niko A. Cemović, pa se pristupilo programu. Najprije se deklamovalo „Padajte braćo“, „Tri hajduka“ i „Ciganin hvali svoga konja“, nakon čega se pristupilo izvođenju predstave „Knez Ivo od Seberije“ čiji je glavni akter bio Mihailo Kurtović. Tokom izvođenja komada gledaoci su spontano ispoljavali neskrivene uzdahe i suze. Predstava je ponovljena u nedjelju 17. avgusta, za oficire turskog garnizona, kajmakana, kadiju, pograničnog komesara i sve viđenije varoške Turke, s tim da je ovog puta  rolu Kulina kapetana igrao Beranac Vukajlo Dević, učiteljac Bogoslovsko-učiteljske škole u Prizrenu. Prihod od priredbe u iznosu od 20 napoleona poslat je Odboru u Skoplju za podizanje nove zgrade Gimnazije.

Tokom međuratnog perioda pored postojanja svih uslova za nastanak i razvoj, Berane nije imalo stalno pozorište niti profesionalnih glumaca, već se sva aktivnost zasnivala na amaterskoj osnovi. Dramsku aktivnost su njegovale brojne pozorišne sekcije pri Sokolskom društvu, Kolu srpskih sestara, Bratstvu, Sportskom klubu „Budim grad“, Knjižnici i čitaonici, Gimnaziji, diletantske grupe okolnih sela Doca i Pešaca, kao i Varoško amatersko pozorište pod rukovodstvom službenika Putne sekcije, ruskim emigrantom Topalovim, organizatorom, režiserom i koreografom. Pored davanja priredbi građanstvu i posebno đacima, pozorišne grupe su nastupale u Bijelom Polju, Andrijevici, Plavu.

pozorište BA bina

Razvoju pozorišnog života varoši doprinijelo je podizanje zgrade Doma trezvenosti, čiji radovi su završeni 1934. Godine. Raspolagao  je velikom salom sa balkonima i pozorišnom binom, kao i drugim pratećim prostorijama. Njegovim otvaranjem zvanično su otpočele i redovne predstave. Uglavnom su prikazivani razni komadi, ali pretežno komičnog žanra od Branislava Nušića, Koste Trifkovića i drugih.

Prema zapisanim kazivanjima starijih Beranaca, gledaoci su bili zadovoljni kvalitetom odigranih predstava, zahvaljujući njenim izvođačima koji su poticali iz raznih društvenih struktura, među kojima su bila imena advokata Alekse Dragojevića i Radomira Lalevića, profesora Jovana Ivovića i Dobrašina Šoškića, studenata Aleksandar-Lekice Arsenijevića, Gligorija Popovića, Milana Delevića, Košu Dimića, zanatlija, pekarskog majstora Blaga Novakovića, inače miljenika publike, koji je kao komičar iskazao veliki talenat i umješnost u glumi.

Među glumcima amaterima ovoga perioda pominju se i krojački majstor Blago Vasiljević i Milorad Spasojević, koji su nastavili glumačku karijeru i poslije rata. Od  djevojka nastupale su Danica Vujošević, Vjerka Dimić, učiteljice Dara Joksimović i Dara Stamatović, Rosa Lutovac iz Harema i druge. Među njima je posebnu pažnju izazivala pojava Dragice Jojić, supruge sreskog načelnika, koja je svirajući na klaviru često pratila scenska izvođenja.  

Muzej

Periodika („Zetski glasnik”, „Slobodna misao”, „Epoha”, „Politika”, „Pravda” i dr.) iz tridesetih godina prošlog vijeka, sa pažnjom i publicitetom  je pratila pozorišne aktivnosti u Beranama, stavljajući akcenat na gostujuća  pozorišita i putujuća  društva iz drugih gradova: Cetinja-Nacionalno pozorište, Podgorice- „Napredak”, Skoplja, Subotice, Bijelog Polja

Prema reportoaru, pozorišna publika Berana je imala priliku da vidi komade: „Sveti Sava u Istri”, „Pokojnik”, „Hajduk Stanko”, „Miloš Obilić”, „Hasanaginica”, „Smrt majke Jugovića”, „Zrinski”, „Popezam” „Djevojačka kletva”, „Djida”, „Zona Zamfirova”, „Gospođa ministarka”,  te brojne druge i danas aktuelne pozorišne predstave .

pozorište Djido

Kada je riječ o pozorišnom radu u Beranama, nezaobilazno je ime Marka P. Cemovića (1873-1941), diplomate, autora drame „Divlja ptica”, jedinog dramskog pisca sa ovih i širih prostora Crne Gore.

Pozorišne aktivnosti obnovljene su pred okončanje rata, sa dolaskom partizanskih jedinica koje su organizovale nekoliko sporadičnih predstava. Konačnim oslobođenjem varoši, nakon formiranja Kulturno-umjetničkog društva “Dušan Bošković”, u okviru programskih djelatnosti, formirana je i Dramska sekcija koja je nastavila tradiciju pozorišta u Beranama.

Prvi pozorišni glumac amater

Jedan od prvih pozorišnih glumaca amatera u Beranama bio je Vukajlo R. Dević (Rovca kod Berana 1892 - Beograd 1972). Dević je bio učitelj i upravitelj narodnih osnovnih škola u Beranama, Peći i Beogradu, nacionalni radnik, poslanik Velike podgoričke skupštine, ratni internirac u Drugom svjetskom ratu. Bavio se literarnim radom, sarađivao u staleškim i drugim listovima.

Tekst i foto: Zoran Zečević

Tekst preuzet iz časopisa „Nova Sloboda“

           

             

Aforizam dana:

U medijskom smo mraku. Upalite nam sveću.
Pavica Veljović
Aforizmi >>>

eSpona OTV EU

Otvorena televizija

Kultura

Objavljeno: 10/01/2019
zakazano-autorsko-vece-braha-adrovica-u-luksemburguAutorsko veče beranskog književnika Braha Adrovića, zakazano je za subotu, 12. januar. Veče će se održati u Rumelanžu (Luksemburg) sa početkom u 19 časova, a ...
eSpona
Objavljeno: 09/01/2019
milana-vujicic-iz-zrenjanina-pobjednica-konkursa-na-temu-crna-gora-vjecni-plamen-slobodePovodom rezultata ostvarenih na literarnom konkursu na temu „Crna Gora, vječni plamen slobode“, koji je raspisalo Udruženje Crnogoraca Srbije „Krstaš“ saopštenjem ...
eSpona
Objavljeno: 03/01/2019
petnjicki-centar-za-kulturu-zavrsio-godinu-izlozbom-petnjicom-rodni-gradeOtvaranjem izložbe slika pod nazivom “Petnjico, rodni grade”, Centar za kulturu u toj opštini završio je 2018.godinu, Izložbu je otvorio Samir Agović - ...
eSpona
Objavljeno: 02/01/2019
intervju-aljo-smailagicKap po kap - puna kapa Jedan od onih koji su generacijama Ivangrađana djetinjstvo obojili valerima najljepših uspomena, i čitavo jedno vrijeme poznato i prepoznato ...
eSpona
Objavljeno: 25/12/2018
pred-citaocima-decembarski-broj-nove-slobodeDeveti broj časopisa „Nova Sloboda“ izašao je iz štampe. Broj otvara Foto reportaža sa Omaža Radulu Vešoviću, održanog u Beogradu, a obogaćen i izložbom ...
eSpona
Objavljeno: 20/12/2018
nova-knjiga-podgoricki-medaljoni-slobodana-vukovicaNa kraju ove godine, Slobodan Vuković (Berane, 1940) nas je obradovao još jednom svojom knjigom. Autor petnaestak knjiga umjetničkih reportaža i putopisa objavio je ...
eSpona
Objavljeno: 19/12/2018
pred-citaocima-29-broj-casopisa-komunaNovi broj časopisa za lokalnu samoupravu i njegovanje baštine "Komun@", peti po redu u ovoj godini, odštampan je i već se nalazi na prodajnim mjestima širom Crne ...
eSpona
Objavljeno: 18/12/2018
lice-cenzure-novi-broj-casopisa-medijska-kulturaRukopis „Lice cenzure - sloboda mišljenja i tržište“, autorke Vesne Ivezić, objavljen je u ukviru edicije „Teorija medija“, koju je ustanovio časopis „Medijska ...
eSpona
Objavljeno: 12/12/2018
krstas-na-cetinju-predstavljena-knjiga-janko-brajovic-i-crna-goraPovodom promocije knjige „Janko Brajović i Crna Gora“, održane na Cetinju, saopštenjem se oglasilo Udruženje Crnogoraca u Srbiji „Krstaš“. Dostavljeno saopštenje ...
eSpona
Objavljeno: 11/12/2018
veceras-pocinje-festival-ubrzajFilmski festival o ljudskim pravima “Ubrzaj” u Beranama počinje večeras projekcijom filma „Osmi povjerenik“. Projekcija filma je zakazana za 19 časova, u beranskom ...
eSpona
Objavljeno: 11/12/2018
otvorena-izlozba-slika-borisa-vujovicaSamostalna izložba slika profesora Borisa Vujovića, otvorena je sinoć u Spomen kući  vojvode Gavra Vukovića. Postavku čini 16 Vujovićevih slika, a izložbu je ...
eSpona
Objavljeno: 06/12/2018
promocija-knjige-zvjezdani-fenjer-autora-denisa-bulicaPromocija knjige „Zvjezdani fenjer“, autora Denisa Bulića, zakazana je za petak, sedmi decembar. Promocija knjige ovog Beranca će se održati u sali Sentra za ...
eSpona
Objavljeno: 05/12/2018
mojkovac-obavljena-promocija-knjige-podgoricka-skupstina-i-crnogorski-identitetKnjiga „Podgorička skupština i crnogorski identitet“, autora dr Gorana Sekulovića promovisana je u Mojkovcu. Promocija je obavljena u sali Centra za kulturu „Nenad ...
eSpona
Objavljeno: 04/12/2018
izasao-dvobroj-casopisa-glas-vranesaIz štampe je izašao dvobroj Glasa Vraneša, neprofitnog glasila za očuvanje baštine i tradicije. Kako je saopšteno iz Redakcije, radi se o dvobroju (8. i 9.) koji ...
eSpona
Objavljeno: 02/12/2018
velimir-ralevic-poetska-bajka-od-povjerenja(Branka Miletić Кovačević, „Sva su djeca za medalju“, zbirka pjesama za djecu, „Pegaz“- Bijelo Polje, 2018 god. 76 str.) Кnjiga Branke Miletić Кovačević ...
eSpona
Objavljeno: 29/11/2018
odrzana-promocija-knjige-mediji-i-novinarstvo-u-praksiU mojkovačkom Centru za kulturu "Nenad Rakočević", sinoć je promovisana knjiga "Mediji i novinarstvo u praksi" autora doc. dr Mirka Jakovljevića i prof. dr Radenka ...
eSpona
Objavljeno: 28/11/2018
beranski-arheolozi-ce-obaviti-konzervatorski-tretman-eksponata-iz-petnjiceArheolog i samostalni istraživač i muzejski savjetnik Polimskog muzeja, Predrag Lutovac i Milija Pantović, diplomirani konzervator Polimskog muzeja ...
eSpona
Objavljeno: 27/11/2018
medijska-kultura-bogatija-za-knjigu-globalizacija-drzava-medijiIz štampe je izašao, novi, po redu 17. broj Medijske kulture, regionalnog naučnog stručnog časopisa iz oblasti  medija. U okviru ustanovljene edicije "Teorija ...
eSpona
Objavljeno: 26/11/2018
cekajuci-ministra-u-beranskom-centru-za-kulturuPozorišna predstava „Čekajući ministra“, beogradskog pozorišta „Akademija 28“ zakazana je za utorak, u Centru za kulturu. Početak predstave je u 20 časova. Kako ...
eSpona
Objavljeno: 24/11/2018
beograd-otvorena-retrospektiva-radova-jarmile-vesovicU Kući legata, u Beogradu, 22. novembra 2018, otvorena je retrospektivna izložba Jarmile Vešović Rouz. Izložene su slike, crteži, instalacije, kombinovana tehnika, ...
eSpona
Objavljeno: 21/11/2018
na-festivalu-humora-satire-i-karikature-u-danilovgradu-brahu-adrovicu-urucena-nagrada-za-najbolju-pjesmuU velikoj dvorani Centra za kulturu u Danilovgradu održan je 19. Crnogorski festival humora, satire i karikature, koji je imao i međunarodni karakter a na kojem je, ...
eSpona
Objavljeno: 19/11/2018
krstas-raspisan-literarni-konkurs-crna-gora-vjecni-plamen-slobodePovodom raspisivanja literarnog konkursa „Crna Gora, vječni plamen slobode“ saopštenjem se oglasilo Udruženje Crnogoraca Srbije „Krstaš“. Dostavljeno saopštenje ...
eSpona
Objavljeno: 18/11/2018
autorsko-vece-zeljko-rutovic-je-cuvar-zdravog-u-medijima-i-drustvuU multimedijalnoj sali Opštine Mojkovac održano je autorsko veče teoretičara medija, kulturologa i publiciste mr Željka Rutovića. Nakon uvodne riječi Rodoljuba ...
eSpona
Objavljeno: 14/11/2018
mojkovac-zakazano-autorsko-vece-zeljka-rutovicaU organizaciji Centra za kulturu, 16. novembra u 19 časova u multimedijalnoj sali Opštine Mojkovac održaće se autorsko veče teoretičara medija, kulturologa i ...
eSpona
Objavljeno: 12/11/2018
prof-dr-drasko-dosljak-lirika-velisave-seke-metdonajU izdanju Centra za očuvanje i razvoj kulture manjina Crne Gore nedavno je iz štampe izašla knjiga “Parče sunca”, autorice Velisave Seke Metđonaj (Podgorica, ...
eSpona
Objavljeno: 11/11/2018
foto-reportaza-urucenje-nagrade-dialogos“Samo profesionalni i etički kodirani mediji mogu biti kontrolori svih grana vlasti. Zato su nam svima potrebni mediji koji rade u interesu javnosti, a ne oni koji ...
eSpona
Objavljeno: 10/11/2018
foto-reportaza-urucene-nagrada-i-plakete-komunaNa odlično organizovanoj i posjećenoj svečanosti uručenja nagrade i plaketa Komun@ koju dodjeljuje istoimeni časopis, priznanje je dobitniku Nenadu Stevoviću - ...
eSpona
Objavljeno: 08/11/2018
bijelo-polje-odrzano-vece-dragana-kopriviceU Bijelom Polju je održano Veče poezije, muzike i aforizma prof. dr Dragana Koprivice. Veče posvećeno poznatom intelektualcu održano je sinoć, u Spomen kući Rista ...
eSpona
Objavljeno: 07/11/2018
todor-zivaljevic-o-pripovijedackopoetskom-principu-aleksandra-cukovica"Кad skidaju krila", UNIREКS, Podgorica, 2018. Poznato je da status autorstva nije isti za umjetnika klasičnog stila koji obnavlja tradicionalni poetski princip ...
eSpona
Objavljeno: 07/11/2018
danas-pocinje-medunarodni-filmski-festival-fortecaMeđunarodni filmski festival FORTECA održava se u Beranama u periodu od sedmog do devetog novembra. Projekcije filmova će se održati u Centru za kulturu, a festival ...
eSpona
Objavljeno: 04/11/2018
braho-adrovic-dva-nova-zadivljujuca-epa-homera-sa-obrovaU izdanju Matice Bošnjaka iz Novog Pazara upravo je izašao iz štampe treći ep Avda Međedovića iz Bijelog Polja "Mustaj - beg Lički", koji su, kao i predhodva dva ...
eSpona
Objavljeno: 03/11/2018
momcilo-zekovic-zeko-volimo-se„Bog progovori: Ovo što sam za sebe ostavio i što nazvah Crna Gora neka bude dom tom narodu i neka se oni zovu Crnogorci, a ovo đe sada stojim neka se zove Cetinje ...
eSpona
Objavljeno: 01/11/2018
beranski-pjesnik-velimir-ralevic-i-dejan-donovic-nastupali-u-vojvodiniNa poziv Nacionalnog savjeta crnogorske nacionalne manjine u Srbiji, Beranac Velimir Ralević - jedan od najboljih pjesnika za djecu i mlade na prostoru bivše SFRJ, ...
eSpona
Objavljeno: 31/10/2018
u-beogradu-promovisana-izdanja-srpske-narodne-odbrane-vasojevica-i-limske-dolineNa 63. Međunarodnom sajmu knjiga u Beogradu predstavljena je knjiga “Vasojevići u borbi za srpsko i jugoslovensko ujedinjenje od 1914. do 1918. godine”, autora ...
eSpona
Objavljeno: 29/10/2018
veceras-se-urucuju-nagrada-i-plakete-komunaSvečana dodjela nagrade Komun@ koju dodjeljuje istoimeni časopis, održaće se noćas, u Hotelu “Podgorica”, sa početkom u 19 časova. Kako je najavljeno, godišnju ...
eSpona
Objavljeno: 26/10/2018
prof-dr-nenad-vertovsek-dobitnik-nagrade-dialogos-za-2017-godinuSvečano uručenje nagrade „Dialogos“ za 2017. godinu održaće se u utorak, 30. oktobra, u podgoričkom Hotelu „Hilton“, sa početkom u 18 časova i 30 minuta. ...
eSpona
Objavljeno: 26/10/2018
krstas-jana-krivokapic-lauerat-godisnje-nagrade-udruzenja-krstasPovodom dodjele Godišnje nagrade „Da je vječna Crna Gora - Milorad Mido Vujošević“ saopštenjem za javnost oglasilo se Udruženje Crnogoraca Srbije „Krstaš“. ...
eSpona
Objavljeno: 25/10/2018
nova-knjiga-stih-djecijeg-kosmosaPisati dječiju poeziju, znači pisati i opisivati jedan svijet. Maštovit, radostan, pun očekivanja i želja. To je svijet veselosti i ljepote, šarenila duginih boja i ...
eSpona
Objavljeno: 21/10/2018
dobrasin-jelic-zavicaj-je-najljepse-mjesto-na-svijetu„Berаne je mjesto velikog brojа mojih rođаkа i prijаteljа. Lim je ljepotа, kojom se nаdаhnjujemo svаki put kаd vidimo njegovo zelenilo i čujemo njegovo žuborenje. ...
eSpona
Objavljeno: 19/10/2018
petnjica-odrzana-smotra-folkloraSedma Međunarodna smotra folklora – Petnjica 2018. Pokazalo se da je ta, tradicionalna, manifestacija zaživjela u pravom smislu te riječi. Ne samo po broju ...
eSpona
Objavljeno: 16/10/2018
u-budvi-odrzano-uspjesno-poetsko-vece-beranca-velimira-ralevicaPoetsko veče beranskog pjesnika Velimira Ralevića održano je proteklog vikenda u Narodnoj biblioteci Budve. O Ralevićevom stvaralaštvu govorila je profesorica ...
eSpona
Objavljeno: 15/10/2018
nenad-stevovic-dobitnik-godisnje-nagrade-ademu-softicu-plaketa-komunNakon izbora dobitnika Godišnje nagrade i plaketa za doprinos očuvanju, afirmaciji i valorizaciji kulturne baštine za 2018. godinu, saopštenjem za javnost ...
eSpona
Objavljeno: 10/10/2018
u-subotu-se-odrzava-manifestacija-dani-sjecanja-na-srpske-junake-i-dobrovoljce-berane-2018U čast obilježavanja jubileja stogodišnjice od završetka Prvog svjetskog rata i oslobođenja Berana od Austrougarske, „Srpska narodna odbrana Vasojevića i limske ...
eSpona
Objavljeno: 10/10/2018
pred-citaocima-41-kolasinske-novosti“Kolašinske novosti” i u najnovijem broju (41) čuvaju dobru uređivčku praksu kombinujući tekstove raznovsne tematike - od naučnoistraživačkih, preko putopisnih do ...
eSpona
Objavljeno: 05/10/2018
pred-citaocima-osmi-broj-casopisa-nova-slobodaOsmi broj časopisa „Nova Sloboda“ izašao je iz štampe. Novi broj otvara Foto reportaža sa promocije Nove Slobode održane u Beogradu, kao i Foto reportaža posvećena ...
eSpona
Objavljeno: 03/10/2018
mojkovac-prikazan-dokumentarni-film-mojkovacki-odisej-autora-mirka-jakovljevicaU okviru pratećeg programa Mojkovačke filmske jeseni prikazan je dokumentarni film "Mojkovački odisej", posvećen Vladimiru Zindoviću, koji je kao radio – ...
eSpona
Objavljeno: 02/10/2018
festival-limsko-srce-odrzace-se-pocetkom-oktobraPeti međunarodni dječji festival „Limsko srce“ održaće se u periodu 3.- 5. oktobar 2018. godine. Ova manifestacija je posvećena obrazovanju, druženju i zabavi djece ...
eSpona
Objavljeno: 01/10/2018
promovisana-knjiga-beranske-price-mele-hadrovic-muricKnjiga „Beranske priče“, autorke Mele Hadrović – Murić promovisana je u subotu veče, u punoj sali Centra za kulturu Berane. Organizator promocije bila je ...
eSpona
Objavljeno: 29/09/2018
promovisana-zbirka-poezije-duska-nedovicaZbirka poezije ''Otvorena vrata mojih tajni,rijeka mojih snova'' autora Duška Nedovića promovisana je u sali  bjelopoljskog Centra za kulturu. Kako je ...
eSpona
Objavljeno: 27/09/2018
zakazana-promocija-knjige-beranske-price-mele-hadrovic-muricPromocija knjige „Beranske priče“, autorke Mele Hadrović – Murić održaće se u sali Centra za kulturu Berane, koji je i organizator promocije. Promocija je zakazana ...
eSpona

Predstavljamo knjigu:

Iz ugla satiričara:

Preporučujemo knjigu:

 

Zeljko Rutovic Postmediji knjiga

 

Kolumne:

Priča eSpone