Posjetom spomeniku kralju Aleksandru Karađorđeviću podignutom u Tifranskoj klisuri, predstavnici Saveza srpskih udruženja “Srpska narodna odbrana Vasojevića i limske doline” obilježili su 105. godina od stvaranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.
Savez udruženja Srpska narodna odbrana Vasojevića i limske doline čine: Uruženje ratnih dobrovoljaca do 1918. godine, njihovih potomaka i poštovalaca Berane, Udruženja Srpskih književnika u otadžbini i rasejanju Andrijevica i Srpsko istorijsko kulturno društvo ''Nikola Vasojević'' Berane.
Posjetom spomeniku kralju Aleksandru Кarađorđeviću u Tifranskoj klisuri kod Donjeg Zaostra, na starom putu Berane - Bijelo Polje Savez udruženja je obilježio i 17 godina od obnove spomenika kao i 89 godina od pogibije kralja Aleksandra u Marselju, saaopštio je Goran Kiković- predsjednik SNO Vasojevića i limske doline.
Prema njegovim navodima, na tom mjestu se tradicionalno održava i istorijski čas "Кralj Aleksandar Кarađorđević i uloga Vasojevića u ujedinjenju 1918.godine", a Kiković je sa profesorom Draganom Rakovićemi koautor knjige “Velika narodna skupština Srpskog naroda u Crnoj Gori- Podgorica, 1918. godine''.
“Evo već je 105 godina od Velike narodne skupštine srpskog naroda u Crnoj Gori, priprema za njeno održavanje i odluka koje su donešene u Podgorici 1918. godine, a o njenim odlukama postoje različita mišljenja, tumačenja i shvatanja. Različita mišljenja ne nalazimo samo kod istoričara, nego i kod pravnika, publicista i naučnika različitih profila, pa i kod velikog broja građana koji o ovom događaju izvorno malo znaju. Po mišljenju jednih, koji su bili u ogromnoj većini, ovom skupštinom ostvarene su vjekovne težnje i želje srpskog naroda u Crnoj Gori, da živi ujedinjen u zajedničkoj državi i s drugim jugosovenskim narodima- Hrvatima i Slovencima. Po mišljenju drugih, koji su bili u manjini, ovom skupštinom Crna Gora i Crnogorci izgubili su svoju državnost i nacionalno biće”, istakao je Kiković
On se, potom, zapitao: A, kako je to bilo te sada već davne 1918. godine?
Kako je naveo, stanovništvo vasojevićke oblasti sa velikim interesovanjem je pratilo sve događaje koji su se zbivali van njenih granica, pa je vijest o proboju Solunskog fronta u septembru 1918.primljena sa velikim oduševljenjem.
On je kazao, da je na tom frontu bilo oficira, činovnika, podoficira, kaplara i redova i iz ove oblasti koji su zajedno sa srpskom vojskom odstupili za Grčku, a bilo je i onih koji su kao dobrovoljci došli iz drugih zemalja i sa drugih kontinenata na solunski front. Prema njegovim navodima, od istaknutijih Vasojevića grupi solunaca pripadali su: Janko Spasojević, inž Ljubomir Popović, Risto Jojić, Ljubomir Vuksanović, Milovan Кastratović, dr Pavle Čubrović, Milutin Babović i drugi.
“U vrijeme proboja Solunskog fronta osjetila se uznemirenost i u redovima austrougarske vojske u garnizonu Berane, kao i na žandarmerijskim stanicama na čitavoj teritoriji vasojevićke oblasti. Кomitski vođa poručnik Boško Đuričanin dobio je od jednog austrijskog oficira (Čeha) sigurnu informaciju o napredovanju srpskih i savezničkih armija prema našem prostoru. Zato je on brzo ovu vijest prenio narodu. Na teritoriji Vasojevića došlo je do prave ustaničke eksplozije. Narod se brzo i organizovano, prije svih u Crnoj Gori, digao na ustanak. Đuričanin je preduzeo organizovane akcije na teritoriji Polimlja, a majoru Milu Saičiću je uputio poruku da sa ustanicima beranskog kraja, uz pomoć komita iz Šekulara, razoruža švapsku posadu u Beranama koja je brojala 1.000 vojnika. U toj poruci je Saičiću rečeno da u “pomoć pozove Milosva Raičevića, Milana Popovića i Braću Joksimović iz Buča“. A narod ovog kraja jedva je dočekao taj čas i listom se digao na oružje. Austrougarska posada Berana je već 1.oktobra položila oružje”, naglasio je Kiković.
Kako je dodao, događaji su se veoma brzo razvijali. Već 13.oktobra uveče, nije bilo nijednog neprijateljskog vojnika pod oružjem na teritoriji beranskog i andrijevačkog sreza, a komite su, kazao je Kiković, uz pomoć uglednih ljudi, postavile u Beranama i Andrijevici svoju valst.
“Velika je zasluga Boška Đuričanina koji je organizovao i koordinirao ustaničke dejstva na teritoriji Vasojevića. Osim garnizona, bile su razoružane sve žandarmerijske stanice na teritoriji Vasojevića do prevoja Vjeternika. Ta živa borba rezultirala je time da su za dva dana bili oslobođeni cijeli Vasojevići i ponovo formirane Gornjovasojevićka i Donjovasojevićka brigada, na teritorijalnoj osnovi kao u vrijeme crnogorske države. Кomandadnt ustanika postao je stari divzijar vojvoda Lakić Vojvodić”, saopštio je, između ostalog, Kiković.
S. R.
