Jezik predstavlja jedno od najvažnijih obilježja identiteta svakog naroda, a rječnici su temeljni instrumenti njegovog proučavanja, standardizacije i očuvanja.
Uz Dan maternjeg jezika donosimo nekoliko utisaka i zaključaka o nedavno objavljenom, drugom, dopunjenom izdanju, Crnogorsko- slovenačkog rječnika.
Slovensko-črnogorski slovar (Crnogorsko- slovenački rječnik), autora Remza Skenderovića (Trpezi, 1949), u izdanju Zveza “Kulturni center črnogorskih društev Slovenija”, iz Ljubljane, objavljen 2025. godine, ima veliki značaj u oblasti jezika, kulture i međusobne saradnje dva naroda – crnogorskog i slovenačkog.
U tom kontekstu, crnogorsko–slovenački rječnik povezuje i dva južnoslovenska jezika koji pripadaju istoj jezičkoj porodici, ali su se tokom istorijskog razvoja oblikovali u različitim društvenim, političkim i kulturnim okvirima. Njegova uloga prevazilazi puku praktičnu funkciju prevođenja – on postaje naučni i kulturni most između dvije jezičke zajednice.
Sa lingvističkog stanovišta, izrada dvojezičnog rječnika, kakav je ovaj Remza Skenderovića, omogućava sistematsko bilježenje leksičkih jedinica, njihovih značenja, gramatičkih osobina i upotrebe u kontekstu. Time se doprinosi standardizaciji crnogorskog jezika, koji je relativno mlad u pogledu savremene normativne kodifikacije.
Istovremeno, rječnik omogućava komparativna istraživanja između crnogorskog i slovenačkog jezika, što je značajno za uporednu slavistiku. Analizom sličnosti i razlika u fonetici, morfologiji i leksici mogu se pratiti procesi jezičke divergencije unutar južnoslovenskog prostora.
Posebna naučna vrijednost Skenderovićevog rječnika ogleda se u dokumentovanju jezičkih specifičnosti. Crnogorski jezik sadrži određene fonološke i leksičke osobenosti koje ga razlikuju od susjednih standarda. Njihovo sistematsko bilježenje u rječniku doprinosi očuvanju jezičke raznolikosti i sprečava nestanak regionalnih i tradicionalnih izraza pod uticajem globalizacije i dominantnih jezika.
Ovaj Rječnik (sadrži oko deset hiljada riječi) ima i značajnu ulogu i u oblasti prevodilaštva. Precizno definisani prevodni ekvivalenti omogućavaju kvalitetan prenos književnih, naučnih i administrativnih tekstova. Time se olakšava akademska i kulturna saradnja između Crne Gore i Slovenije, ali i šire unutar evropskog prostora.
Sa kulturnog aspekta, Rječnik predstavlja instrument međukulturnog dijaloga. On omogućava čitaocima pristup književnosti, publicistici i medijima na drugom jeziku, čime se podstiče razumijevanje i poštovanje različitih kulturnih obrazaca.
U tom smislu, Skenderovićev rječnik postaje sredstvo očuvanja zajedničkog slovenskog nasljeđa, ali i afirmacije posebnosti svakog naroda. I njegova edukativna funkcija je od velikog značaja. Rječnik služi kao didaktičko sredstvo u nastavi jezika, kako u formalnom obrazovanju, tako i u procesu cjeloživotnog učenja. Time doprinosi razvoju jezičke kompetencije i interkulturalne pismenosti.
Na kraju, Crnogorsko–slovenački rječnik, autora Remza Skenderovića ima višedimenzionalnu vrijednost. On je istovremeno lingvistički dokument, naučni izvor, prevodilački alat i kulturni most. Njegovo postojanje doprinosi očuvanju jezičkog identiteta, razvoju slavističkih istraživanja i jačanju kulturne saradnje među narodima.
U savremenom društvu, u kojem je komunikacija ključna, ovakav rječnik predstavlja trajno svjedočanstvo bogatstva jezičke i kulturne raznolikosti. Ovo je veliko djelo Remza Skenderovića, jer ovakve projekte rade timovi naučnih institucija. Zato, zahvalnost Remzu Skenderoviću za ovaj trajni most između slovenačkog i crnogorskog naroda.
Prof. dr Draško Došljak
