Građani koji pripadaju romskoj populaciji, a koji se izjašnjavaju kao Romi, Egipćani i Aškalije (REA) i na kraju „Dekade Roma“ predstavljaju najranjiviju nacionalnu grupu u Crnoj Gori koja najteže dolazi do zaposlenja, ima najmanje školovane omladine, smrtnost odojčadi i mladih je najveća kod REA, nijesu svi obuhvaćeni obaveznom i besplatnom zdravstvenom zaštitom, a većina i danas živi u neuslovnim stambenim objektima.
S druge strane, nesporno je da je u Dekadi Roma (2005- 2015) postignut vidljiv napredak na poboljšanju uslova njihovog života, ali postignuti rezultati predstavljaju samo početni impuls da se nastavi raditi sa posebnom pažnjom na poboljšanju uslova života građana te populacije.
Prema riječima predstavnika romskih nevladinih organizacija, ali i onih koje se bave pitanjem ljudskih prava, između ostalih i pitanjem poboljšanja uslova života ove ranjive kategorije stanovništva, sa kojima je Espona razgovarala, ali i naučnih istraživača, da bi se utvrdili razlozi takvog stanja stanovništva REA populacije, treba ga sagledati iz više uglova i analizirate sve dostupne rezultate.
Tako, prema navodima doc. dr Jelene Radulović - sociologa, da bi se utvrdili problemi sa kojima se susrijeću Romi, Egipćani i Aškalije i rezultati koji su ostvareni na poboljšavanju uslova njihovog života treba analizirati: demografske, socijalne i ekonomske karakteristike te populacije, potom položaj žena, obrazovanje, zdravlje, kulturu i tradiciju.
Ona je u svojoj Analizi problema REA populacije kao probleme koje, takođe, treba pratiti i analizirati, istakla i evidenciju o upisu u matične knjige rođenih i posjedovanje potrebne dokumentacije, političku participaciju i društveno uključivanje kao i stereotipe o REA, kao i diskriminaciju prema njima.
Sa njenim mišljenjem o potrebi sveobuhvatne analize, koju je dr Radulović pripremila još 2008. godine, slažu se i predstavnici više NVO koje se bave pitanjem poboljšanja uslova života REA populacije, među kojima je i „Enfants“ koja se već 15 godina bavi problemima REA na sjeveru Crne Gore.
„Analiza dr Radulović je u potpunosti tačna i samo tako, na sveobuhvatan način se mogu sagledavati svi problemi ove populacije i iznalaziti rješenja na njihovom prevazilaženju. Bukvalno, nema sfere života u kojoj Romi nemaju naslijeđene probleme ili se ne susrijeću sa nekim od određenih vidova diskriminacije“, naveli su iz Enfantsa.
A, koliki su problemi Roma, Egipćana i Aškalija u godini kada se okončava „Dekada Roma u Crnoj Gori 2005 - 2015.“ Možda najbolje govore podaci da njihov tačan broj u Crnoj Gori još ni približno nije utvrđen, već se samo procjenjuje. Evidentno je da danas, u poređenju sa periodom od prije deset godina, više djece REA populacije pohađa osnovne i srednje škole, kao i da su sa univerziteta izašle prve fakultetski obrazovane ličnosti iz te populacije. Tačno je i da je sve veći broj mladih Romkinja koje se upisuju u školu, da je sve veći broj onih koji imaju zdravstvene knjižice i ostalu dokumentaciju, što je na početku Dekade predstavljalo pravu rijetkost, kao i da je država u saradnji sa humanitarnim organizacijama i drugim donatorima izgradila više stotina stambenih objekata za smještaj porodica te marginalizovane grupe stanovništva.
Ali, isto tako je činjenica da i nakon deset godina posvećenih ovoj populaciji mi, kao društvo, prepoznajemo ih samo kroz pjesmu „Đelem, đelem“, kao jeftinu radnu snagu koja se, dominantno, bavi najtežim i najmanje plaćenim poslovima, kao i da žive u naseljima koja, zahvaljujući jezičkoj barijeri između pripadnika te populacije i drugih građana Crne Gore i prisutnim predrasudama, sve više liče na geta.
Saša Radunović
Foto: www.vreme.co.rs
