Danas je 15. septembar, jedan od najvažnijih datuma u istoriji ovoga grada. Na današnji dan prije 77 godina, 15. septembra 1944. varoš Berane je konačno oslobođena. Bio je to beranski doprinos jednom od najznačajnijih datuma u savremenoj istoriji čovječanstva, Danu pobjede nad fašizmom, i to čak osam mjeseci prije konačnog pada Berlina.
Ovaj veliki datum pune četiri decenije redovno je obilježavan. U njegovu čast svakog 15. septembra počinjali su „Septembarski dani kulture“, manifestacija koja je trajala sve do oktobra i bila ispunjena mnoštvom svakodnevnih kulturnih događaja, književnih večeri, pozorišnih predstava, koncerata, filmskih projekcija, promocija knjiga, izložbi slika i ostalog, a sredinom osamdesetih na današnji dan u Ivangradu je tri godine zaredom počinjala manifestacija Dani jugoslovenskog rodoljublja, posljednji trzaj balkanskih intelektualaca uoči nadolazeće jugoslovenske kataklizme i ratova koji su se osjećali u vazduhu.
Četrdeset pet godina nakon oslobođenja Berana i pada Berlina pao je Berlinski zid. Ali vrijedne ruke balkanskih neimara podjela, sagradile su na stotine novih širom bivše nam domovine. Uslijedila je sinhronizovana akcija hibridnih istoričara pa se danas, nakon 30 godina mrcvarenja istorije, kulture i zdravog razuma, ovdje više ne zna ni šta je u stvari antifašizam, ni ko je koga, kada, zašto i od koga oslobodio.
U toj Osmoj ofanzivi među prvima je stradao današnji datum. Septembarski dani kulture su ugašeni, a Dan oslobođenja Berana izbrisan iz kalendara i pokriven prašnjavim velom zaborava.
Svaki grad u Evropi i svijetu ima svoj Dan oslobođenja od fašizma sa kojim se ponosi, ljubomorno ga čuva, obilježava i slavi. Zašto se to u Beranama više ne radi, pitanje je na koje ni danas, nakon tri decenije, još uvijek nema odgovora.
Danas je 15. septembar, dan kog se u Beranama više niko ne sjeća. Na današnji dan, nažalost, i mi i ovaj grad smo tu gdje jesmo i živimo kako živimo. Ali nakon punih 77 godina, i tri decenije neobilježavanja tog datuma, još jedno pitanje i dalje ostaje bez odgovora:
Da li je Dan oslobođenja Berana, 15. septembar 1944. godine, datum koji treba zaboraviti?
Adem Ado Softić
Berane, 15. septembar 2021.
