I Crna Gora dobi “svoju Bojnu”. “Crnogorske Čavoglave”. Nadajmo se samo u pjesmi. Jer, gdje je “bojna”, kao odgovor se pojave “trojke”. Može i obrnutim redom. Suština se ne mijenja. A, onda dolaze “handžar divizije”, nekakve “milicije”, brojne paravojne i parapolicijske bande. Nakon toga se više nikome ne pjeva. Ni muzika se ne sluša. Po nepisanom zakonu, tada se čuje samo plač.

Po istom tom zakonu, nepisanom, pomenutom slijedu događaja prethodi isključivost u javnom diskursu. Nastavlja se zabranama, ili bar pokušajima zabrana iznošenja svog mišljenja. Onda se kreće sa borbom protiv “nepoželjnih” umjetničkih ostvarenja, da bi se na kraju “predigre”, stiglo do “Kristalne noći” i paljenja knjiga.

Dok su u startu pojedinci u Beranama pokušavali da “uzdižu” četnički pokret, trudio sam se da budem “boljševik”. Kada su lokalna vlast i opozicija, “zagrljeni”, na sjednici SO, jednoglasno, proglašavali Tomislava Nikolića za počasnog građanina, bio sam jedini koji je, javno, bio protiv dodjele titule toj političkoj spodobi.

Kada je lokalna vlast donosila odluke o preuzimanju vlasništva nad novim muslimanskim grobljem, protiveći se takvom naumu, jer se ulazilo u nešto što može produbljivati međuvjersku distancu među građanima, urednik ovog medija se ponašao poput nekog hodže.

Kada je opštinski Savjet za davanje imena ulica i trgova prihvatao predlog da Ratko Mladić dobije svoju ulicu u Beranama, bio je, opet javno, protiv tog predloga. Jer, takvi predlozi mogu samo produbljivati nacionalizme.

Na inicijativu da se Pavlu Đurišiću podigne spomenik u Zaostru, javno se izjašnjavao protiv. Poput neke “komunjare”, kako su ga neki nazivali, smatrao je da takva ličnost, ma protiv koga se borila i koliko god puta bila komandant oslobađanja Berana od okupatora, komandovala je jedinicama koje su, prema njegovom ličnom Izvještaju, pobile oko 8.000 civila.

Dok su iz Udruženja boraca i antifašista ćutali o podignutom spomeniku ratnom zločincu koji je učestvovao u pokolju u Veliki, javno je tražio od predsjednika Udruženja da se izjasni o tom skandalu  u antifašističkoj Crnoj Gori.

Kada su se neki radovali najavljenom izglasavanju Zakona o slobodi vjeroispovijeti, a prije izjašnjavanja u državnom parlamentu, potpisnik ih je upozoravao da će se tim zakonom razbuktati nacionalizmi. Kada su kao odgovor krenule litije,  upravo takvi- oni koji su svojim podrškom zakonu “izazvali Crkvu” i uveli je u političku borbu, koji su razbuktali nacionalizme, nazivali su ga “četnikom”.

Kada je u Crnoj Gori među novopečenim “patriotama”, od kojih su neki, nešto ranije, “ponosno šetali šubare”, ali je to, izgleda, za takve manje bitno, važno je da se bude ekstremno na bilo kojoj strani, počela da se pjeva pjesma “Bojna Čavoglave”, upoređujući tu pjesmu Marka Perkovića Tomsona, kojem zbog otvorenog propagiranja ustaštva pojedine evropske zemlje ne dozvoljavaju da održi koncert, sa nacističkom himnom Lili Marlen”, upozoravao sam da se na političkoj sceni Crne Gore, javno, pojavljuju obrisi nacizma. A vrijeme, to majstorsko rešeto, kako kažu neki, vrlo brzo, samo par mjeseci kasnije, na žalost, potvrdilo je strahovanja. I javno iznešena upozorenja.

Na poređenje pjesme “Bojna Čavoglave” sa “Lili Marlen” i upozorenja da se u Crnoj Gori pojavljuju obrisi nacizma, dobili smo odgovor. Nažalost svih u Crnoj Gori, stigao je vrlo brzo. Samo tri mjeseca nakon tog teksta. Da apsurd bude veći, upravo u mjesecu I godini kada slobodarska Crna Gora obilježava 80. godina od 13. jula 1941. godine i ustanka naroda protiv fašističke okupacije. I sada dolazimo do srža ovog teksta.

Naime, na jutjub kanalu 24. jula je objavljena pjesma “Crnogorske Čavoglave”- verzija ustaške pjesme „Bojna Čavoglave“, koju je, dok pišemo ovaj tekst ( za par dana) čulo skoro 18. hiljada posjetilaca.

Tekst “novog hita” je prilagođen dešavanjima u Crnoj Gori,  ali je suština ostala ista kao i kod “originala”– vrijeđanje i prijetnje onima koji se deklarišu kao Srbi. Uz to, stihovi koji oličavaju nacizam iz pjesme oskrnavili su, zahvaljujući nekom "šaljivdžiji", državnu zastavu Crne Gore, čija slika predstavlja “pokrivalicu” nacističkog stihoklepa.

A, ne treba zaboraviti, sve se to dešava nakon protesta nekakvih “crnogorskih patriota”, zbog emitovanja Dokumentarnog filma “Crna Gora: Podeljena zemlja”, autora Borisa Malagurskog.

Autor ovog teksta nije gledao posljednje djelo poznatog srpsko-kanadskog državljanina. Kada je film emitovan u Beranama, bio je odsutan. Zato i neće iznositi svoj sud o umjetničkim dometima filma, ali, nakon protesta onih koji se nazivaju “patriotama” siguran je da je Malagurski, nažalost, napravio činjenično tačan film.

Sami protesti, a potom otkazivanje emitovanja filma u Kotoru, ili dešavanja “patriota” ispred Hrama u Podgorici, gdje je film i prikazan, najbolji su i neoboriv dokaz tačnosti tvrdnje Malagurskog iz naziva filma- “Crna Gora: Podeljena zemlja”.

No, u podijeljenoj zemlji, podrazumijeva se, osim filmskog, različiti su i muzički ukusi. Jer, na “pjesmu”, uvijek ide “pjesma”. Slične melodije i teksta. Slične “pjevljivosti”. Samo iz nekog drugog, opet ružnog ugla. Nakon Tomsona i “Čavoglave”, ne uklapaju se pjesme Đorđa Balaševića i melodije “Lepe protine kći”.

Obično idu neki drugi ritmovi, stihovi i izvođači. Primjera radi, neki Baja mali knindža. I tako se ulazi u spiralu onoga što, valjda, u Crnoj Gori niko ne želi a iz čega je teško uzaći.

Danas možemo špekulisati i nadgornjavati se ko je prepjevao “čuvenu” Tomsonovu pjesmu. I o tome, koji su motivi nekom ljubitelju nacista da je “priredi”. Ali, pojavljivanje pjesme “Crnogorske Čavoglave” je opomena. I to žestoka. Prije svega, svima koji misle dobro sebi, potom i ostalim građanima i državi.

Saša Radunović

Foto: Facebook

Tekst koji smo objavili u aprilu 2021. godine

Saša Radunović: Lili Marlen

Izreka da je patriotizam posljednje utočište hulja nije nova. Takvu ocjenu manipulacije patriotizmom dao je u 18. vijeku Samjuel Džonson, poznat kao Dr Džonson, jedan od najvećih engleskih pisaca toga doba. Od tada do danas, vrijeme i događaji su potvrdili tu izreku. Od perioda nacističke Njemačke, do današnje Crne Gore!

Događaji, političke okolnosti, čak i vokabular koji se danas čuje u Crnoj Gori, podsjeća na period poznatih “minhenskih pivnica” iz kojih se ulicama i trgovima Vajmarske Njemačke izlila “patriotska” misija. Nacizam!

Razliku između dvije države i dva vremena predstavljaju samo lokali iz kojih je krenuo nacizam. Nadajmo se da će i rezultat biti drugačiji od onog koji je izazvao njemački nacizam. I da u Crnoj Gori neće biti žrtava. Jer, ako je njemački nacizam krenuo iz pivnica, a jeste, crnogorski nacizam se “kreće” iz  kafića.

Umjesto nekadašnjeg miješanja nacizma sa zadahom piva, danas se smrad nacionalizma, fašizma i nacizma u Crnoj Gori širi miješan sa mirisom “dojč kafe”. Skoro sve ostalo je već tu. Samo još Hitlera nema. Ne, bar, javno. I, ne još.

A, kao i u posljednjem period postojanja Vajmarske Njemačke, danas je i u Crnoj Gori na sceni slaba i bez autoriteta Vlada. Tu su i “patrioti”. I “patriotski skupovi”. I na sceni nacistički projekat i patrioti. Tu je i nacistička “himna”. Umjesto pjesme Lili Marlen, tu je, prigodnija vremenu, našem jeziku i prostoru Bojna Čavoglave. A, da nije stranih diplomatskih predstavnika, nije isključeno da bi u Crnoj Gori već imali i njega. Nekog novog Adolfa!

Tako patriote u vidu nekakvih komita, kako se predstavljaju nacistička grupa danas desničarskog DPS-a, u svom prepoznatljivom “građanskom maniru” protestuju u Podgorici uz stihove Marka Perkovića Tomsona. Svima poznatog “antifašiste”.

Toliko poznatog, da mu je zbog propagiranja ustaštva zabranjeno održavanje koncerata. Na primjer u Austriji. Ali je izgleda, za neke od “patriota” u Crnoj Gori poželjno njegovo “pjevušenje”. Gdje je među takvima, njegov “hit” Bojna Čavoglave, trenutno prvi na Top listi nacista. Ostavivši iza sebe i takvu pjesmu kao što je “balada” Lili Marlen.

Da li zbog jezika ili “pjevljivosti”, tek uz Bojna Čavoglave, logično, ide i neki sukob. Na sreću, za sada bez oružja.

Nakon međusobnih tuča, demoliranja lokala, napada na pojedine građane, “patriote” su stigle i do napada na pripadnike Vojske Crne Gore. I službenike policije, koji su pokušavali da ih zaštite. Naravno, sve je to “patriotski”. I, naravno, “antifašistički”.

Upravo onako, kako to nacisti znaju. I demonstriraju. Od početka 30- tih godina prošlog vijeka do danas. Od Vajmarske Njemačke, do patriotske Crne Gore.

A kada smo već kod pjesama, ne treba zaboraviti da je svoj doprinos “patriotskom zanosu” već dala i jedna direktorica podgoričke Umjetničke škole za muziku i balet. Svojom “antifašističkom” porukom saopštila je osobama koje su se 90- tih doselile u Crnu Goru “da je vrijeme da se polako pakuju”. 

Poruka- prava mjera sada već smijenjene direktorice. Posebno Umjetničke škole. I poruka, valjda, umjetnosti takve osobe. I “građanskog opredjeljenja”. Posebno, antifašističkog!

No, da se ne zavaramo. I da se ne lažemo. Oni koji se danas pozivaju na patriotizam antifašizam, nemaju ništa sa tim. Baš suprotno. Projekat koji demonstriraju na ulicama, ili putem FB profila, predstavlja ogoljeni nacizam. Bili oni svjesni toga ili ne.

Takvi, današnje “crnogorske patriote”, predstavljaju samo slabe glumce nacista u Crnoj Gori. Jer, trenutni protesti takvih nijesu izazvani greškama Vlade kojih je u prethodnih četiri mjeseca bilo sijaset. Ali, ne protestuju “patriote” zbog nekih od demonstriranih grešaka koje je napravio Krivokapićev kabinet. Ne! Jasno to pokazuje i hronologija “patriotskih” okupljanja. Koja su započeta i prije formiranja Vlade. Tri dana nakon održanih izbora.

Prije i zvaničnih rezultata izbora i četiri mjeseca prije samog formiranja Vlade, “patriote” su u Podgorici održale skup “za odbranu Crne Gore”, a nekoliko dana nakon toga i u Prestonici. Od koga li su to, tada, branili Crnu Goru?

I da li to znači da su “patriote”, tri dana poslije održanih izbora i prije proglašenja zvaničnih rezultata, pa samim tim i prije formiranja ovakve Vlade, pokazali koga u njoj, u nacionalnom smislu, po mišljenju takvih, ne smije biti? A, znači!

Ne znajući ni da definišu ni od koga, ni od čega, ni šta su branili, “patriote” su samo znale da prozivaju “izdajnike”, “četnike”, Srbe i Srbiju. Nastavljajući tako sa prijetnjama o nekakvim “traktorijadama”, koje su se čule uoči održavanja prošlogodišnjih izbora.

Nakon svega, danas više nije ni bitno što veliki broj tih “patriota” i ne zna razlike između termina “narod”, “nacija”, “patriotizam”, “šovinizam”. To ih ne abolira za sijanje nacizma. Jer znaju da između Lili Marlen i Bojna Čavoglave nema razlike. Osim u ritmu.

A ritam u Crnoj Gori je već dobro ubrzao. Već imamo usklik: Jedna država, jedan narod. Naravno, podrazumijeva se “arijevski”.  A, to je nacizam.

Danas, već imamo novog Gebelsa koji u vidu FB profila za sve ono što rade ili što namjeravaju da urade, sumnjiče druge. Partijske policije predstavljaju današnji Gestapo. Ostalo je još da se javno glasne i Adolf! I da se “ puste životinje iz kaveza”, kako kaza jedna naučnica.

A, na koga treba pustiti “životinje iz kaveza”, naučnica nije kazala. Nije ni morala. Formulom prebrojavanja krvnih zrnaca svima je jasno.  Umjesto da pušta “životinje iz kaveza”, naučnici bi ljepše bilo da sluša muziku! Samo ne numere Lili Marlen ili Bojna Čavoglave…

Saša Radunović